1977 – Waar wil Balgoy bij?

Photo552071331646_inner_100-70-686-86-100-937-694-937

Balgoy was landelijk nieuws in 1977 (Bron: Paul Berben).

Na een referendum sprak in 1977 een meerderheid van het dorp Balgoy zich uit voor aansluiting bij de gemeente Wijchen wat in 1980 ook gebeurde (Wikipedea). In een zin opgeschreven. Lijkt zo simpel, maar was het ook zo simpel? Het was in ieder geval landelijk nieuws!

Het referendum in 1977 was niet het eerste Nederlandse referendum. Daarvoor moeten we veel verder terug in de tijd, namelijk naar het jaar 1797. Het jaar 1797 is een bijzonder jaar in de Nederlandse geschiedenis. De Bataafse Republiek wordt uitgeroepen. De Fransen hebben de stadhouder verdreven en het bestuur wordt gebaseerd op de idealen van de Franse Revolutie. Maar politiek is Nederland zwaar verdeeld. Er moet een grondwet komen, maar door de verdeeldheid lukt het niet om tot een duidelijk ontwerp te komen. Het volk mag zich er over uitspreken in het eerste Nederlandse referendum. De nieuwe grondwet, met de bijnaam “Het Dikke Boek”, wordt door een vernietigende meerderheid afgekeurd. Een jaar later volgt een nieuw referendum en de aangepaste grondwet wordt nu onder druk van de Fransen wel aangenomen. Het vormt de basis voor de grondwet zoals wij die nu kennen.

Het eerste lokale referendum in Nederland vindt plaats in Hillegom in 1906. De bevolking mocht zelf kiezen tussen een jaarlijkse kermis of een volksfeest met subsidie van de gemeente. De meerderheid kiest voor een volksfeest. De gemeenteraad besluit daarop om zowel een volksfeest als een kermis te houden. Daarna volgen er nog veel meer. In totaal waren er tussen 1906 en 2014 bijna 200 lokale referenda.

Overzicht referenda

Overzicht aantallen lokale referenda in Nederland (1906-2014). Bron: databestand lokale referenda Van der Krieken (2014)

In 1977 mochten de inwoners van Balgoy door middel van een lokaal referendum kiezen tussen aansluiten bij een andere gemeente, namelijk Wijchen, of blijven bij de gemeente Overasselt, waar ze sinds 1923 deel van uitgemaakt hadden. De aanloop naar het referendum was een periode in de Balgoyse geschiedenis met veel onrust in het dorp. Typisch voor Balgoy was dat nagenoeg iedereen ging stemmen wat leidde tot de hoogst gemeten opkomst ooit (97,48%), waarbij 57% voor Wijchen koos.

Volkskrant 03111977

De Volkskrant van 3 november 1977

Zoals gezegd dit lokale referendum was landelijk nieuws. Ook in de grote regionale en landelijke kranten verschenen berichten hierover. Wel viel me op dat in het overzicht belangrijke gegevens uit de 20e eeuw van Wim Verhoeven het jaar 1977 niet genoemd wordt in relatie tot het referendum. Wel opent Diosa op 21 mei 1977 haar nieuwe accommodatie ”de Wissen”. Hij noemt de “volksraadpleging” wel in 1980 bij de overdracht naar Wijchen. De getallen komen ook overeen met de getallen die genoemd worden in het artikel in de Volkskrant.

(Bron: Overzicht belangrijke gegevens uit de 20e eeuw, Wim Verhoeven)

Afbeelding1Was er nog ander nieuws in 1977? Op 16 augustus 1977 is op tweeënveertigjarige leeftijd de Rock & Roll pionier Elvis Presley (1935 -1977) overleden en ze staan nog steeds bekend als de ruigste band van ons land: Normaal. In 1977 werd Oerend Hard’ een hit. Ook in 1977 vond de première van de film “Soldaat van Oranje” plaats.

De PuntVan 23 mei – 11 juni was de treinkaping bij de Punt. De kaping werd beëindigd met een beschieting waarbij 2 gijzelaars en zes kapers het niet overleefden.

Tenslotte, maar niet het minst belangrijk, was er in 1977 een kabinetscrisis en vonden er landelijke verkiezingen plaats. Op 22 maart valt het Kabinet-Den Uyl (1973-1977) naar aanleiding van een conflict over de grondpolitiek. In 1977 nemen de KVP (Katholieke Volkspartij), de ARP (Anti Revolutionaire Partij) en de CHU (Christelijk Historische Unie) voor de eerste keer met een gezamenlijke lijst CDA (Christen Democratisch Appèl) deel aan de Tweede Kamerverkiezingen. Die verkiezingen vonden plaats op 25 mei. De grote winnaar van deze verkiezingen was de PvdA, die tien zetels won, met de leuze “Kies de minister-president”. Ook de VVD (van 22 naar 28 zetels) en D’66 (van zes naar acht) deden het goed. Het CDA, dat voor het eerst deelnam, behaalde één zetel winst ten opzichte van het gezamenlijke resultaat van ARP, CHU en KVP in 1972.

Kabinet-Van_Agt_I

Kabinet van Agt I in 1977 (Wikipedea)

Na een zeer langdurige formatie, waarbij eerst werd gepoogd een tweede kabinet-Den Uyl te vormen, werd in december door CDA en VVD het kabinet-Van Agt I geformeerd.

Terug naar het lokale referendum in Balgoy. Zoals hierboven al verteld koos de meerderheid van de Balgoyse mensen voor Wijchen en niet voor Overasselt. Toch was dat geen gemakkelijke keuze voor de meesten. De Balgoyse schrijver en dichter Ries van Haren schreef er een boek over: het verhaal over het huwelijk van Marga van Ballegoij met de Heer van Wiechen. Een verhaal gebaseerd op deze historische gebeurtenis, met herkenbare en herleidbare karakters, mensen die in die tijd in Balgoy en ook in Wijchen geleefd hebben, maar ook een verhaal met een carnavaleske knipoog en dus deels fictie. Ries zei het zelf als volgt: “Het was even geen leuke tijd voor Balgoy. ‘k Heb toen besloten om op meer humoristische wijze de zaak te evalueren”.

Een nieuw boek over Balgoy: Marga’s huwelijk met de Heer van Wiechen

 

Ries boek v1Op zondag 2 september om 14.00 uur vindt de presentatie plaats van het zesde en laatste boek van auteur en dichter Ries van Haren in dorpshuis ’t Ballegoyke te Balgoy.

Photo552071331646_inner_100-70-686-86-100-937-694-937

Landelijk nieuws: Waar wil Balgoy bij?

De inwoners van Balgoy mochten iets meer dan 40 jaar geleden door middel van een referendum kiezen tussen aansluiten bij een andere gemeente, namelijk Wijchen, of blijven bij de gemeente Overasselt, waar ze sinds 1923 deel van uitgemaakt hadden. De aanloop naar het referendum was een periode in de Balgoyse geschiedenis die voor veel onrust gezorgd heeft. Het referendum van 1977, dat landelijk nieuws was, was voor Ries de aanleiding tot het schrijven van het verhaal over het huwelijk van Marga van Ballegoij met de Heer van Wiechen. Een verhaal gebaseerd op een unieke historische gebeurtenis, met herkenbare en herleidbare karakters, mensen die in die tijd in Balgoy en ook in Wijchen geleefd hebben, maar ook een verhaal met een carnavaleske knipoog en dus deels fictie.

Photo012

De Maas en Balgoy zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden

Ries van Haren schrijft, volgens zijn zeggen, zonder moeilijke woorden, hoewel dit boek deels in Balgoys dialect is geschreven. Met de gedichten en verhalen probeert hij op zijn eigen wijze zijn gevoelens en gedachten te verwoorden. Teksten met nostalgie en maatschappelijke betrokkenheid, maar bovenal met optimisme en humor. In dit boek, waarin eerder in het Wijchens weekblad Wegwijs en de carnavalsgids van de Moaslanders gepubliceerde verhalen herschreven zijn, herkennen we die elementen zeker terug, maar het is ook een unieke kijk op de hele Balgoyse gemeenschap en de relatie met de gemeente Wijchen, die formeel begonnen is na de gemeentelijke herindeling in 1980. Dit boek vertelt zoals gezegd het verhaal van de Ballegoijse Marga die trouwt met de Heer van Wiechen. Verder bevat het boek een groot aantal foto’s van Balgoyenaar Paul Berben die een beeld geven van het maaslandschap in de periode die door Ries wordt beschreven.

Photo103

De Loonse Waard

In de periode tot en op 2 september kunnen mensen het boek bestellen/kopen voor €11,00 en daarna is het te koop voor €12,50. Inschrijven/bestellen kan bij Ries van Haren. De bestelde exemplaren zijn op 2 september af te halen in het dorpshuis tegen contante betaling van €11,00. Na 2 september zijn voor die datum bestelde boeken bij bovengenoemde op te halen tegen contante betaling van €11,00. Als mensen na 2 september boeken bestellen/kopen dan kosten die €12,50.

Contact: Ries van Haren, Houtsestraat 15 6613 AC BALGOY
Tel.: 024 – 6412998 en e-mail: ger-riesvanharen@planet.nl

 

Een Brabander in Gelderland

IMG_2584

Als je over de dijk kijkt op de kop van de Hoeveweg in Balgoy zie je Brabant aan de andere kant van de Maas.

IMG_2580

Brabant achter de dijk vanuit het dakraam

Het is als rasechte Brabander niet moeilijk om je een echte Brabander te voelen. Dat gevoel blijft ook als je levenslot je in Gelderland heeft laten terechtkomen. Het zit in je. Hoewel ik vanuit het bovenraam van mijn Balgoyse woonhuis uitkijk op de dijk en het Brabantse land nog kan zien, woon ik in Gelderland. En ik ben daar heel tevreden mee, want ik voel me zeker ook Balgoyse mens. In het Wijchense kerkdorp voel ik me thuis en ben ik meer dan gelukkig.

 

veer Balgoy Keent

Veer tussen Balgoy en Keent in de periode 1945 – 1952

En ik ben niet de enige met Brabantse wortels in Balgoy. “Echte” Balgoyse mensen zoals de Hammes of mijn schoonfamilie hebben hun wortels in het Brabantse land. Is ook niet gek, want van oudsher liggen daar de contacten. Ten noorden van Balgoy lag het moeras, een oude bedding van de meanderende Maas. Wilde je toch die kant op, dan moest je nog tol betalen ook. Nee, het was de meeste tijd van het jaar veel gemakkelijker om met een bootje de Maas over te steken.

Misschien is dat ook wel de reden dat we ons meer verbonden voelen met Brabant dan met Gelderland en dat we een dialect hebben met Brabantse invloeden. “Dat kan verkeren….”, om met onze Brabantse burgemeester te spreken, die in een recente tweet tot dezelfde conclusie kwam. En hij hoorde het zelfs terug in het Wijchens, dat volgens hem ook sterke Brabantse invloeden heeft. Ik denk wel dat ik snap wat Hans bedoeld; in Balgoy hoor ik die Brabantse invloeden zeker terug in het taalgebruik.

Wellicht zijn er nog wel meer redenen waarom de mensen in het Rivierengebied zich verbonden weten en voelen; en ik bedoel met Rivierengebied ook de Brabantse maaskant. De mensen leven er met en van de rivieren Maas en Waal. Een Gelders rivierengebied is er zeker ook. Tot het einde van de achttiende eeuw bestond Gelderland uit drie deelstaten: het kwartier van Zutphen, het kwartier van Arnhem en het kwartier van Nijmegen. Deze deelstaten zijn na de Franse revolutie opgeheven, maar zijn in 2018 nog altijd duidelijk te herkennen. Het kwartier van Nijmegen noemen we tegenwoordig het Rivierengebied en onderscheid zich duidelijk van de rest van Gelderland. Het kwartier van Arnhem is gelijk aan de Veluwe en het kwartier van Zutphen bestaat uit de Achterhoek en de Liemers. Er is dus misschien wel niet één Gelderland, of één Gelders gevoel?

Gelukkig komt er een nieuw boek over de geschiedenis van Gelderland las ik in de Gelderlander en in VOX. Hoogleraar Gelderse geschiedenis Dolly Verhoeven gaat het maken. ,,Bijna alle provincies hebben hun geschiedkundige werken in de afgelopen jaren vernieuwd, Gelderland nog niet.” In dat nieuwe boek zal zeker aandacht zijn voor de Gelderse identiteit. Met vragen als: “Hoe keken Gelderlanders naar zichzelf? Hoe keken anderen naar Gelderland? Zagen ze zichzelf als Geldersen en hoe veranderde dat? Welke eigenschappen kenden ze zichzelf toe? En hoe kijken buitenstaanders ernaar?” zal er in het boek naast feitelijke informatie ook aandacht zijn voor het Gelderse gevoel. De realisatie van zo’n boek zal nog wel vier tot vijf jaar kosten, is de inschatting van Dolly Verhoeven. Ze wil ook lokale, historische verenigingen bij het maken van het boek betrekken. Om mee te denken, of te reageren op teksten. Zo wordt de inhoud van het boek breder gedragen door een veel breder deel van de historische wereld dan alleen de academische. We gaan hier zeker meer van horen.

Een natte tabakspruim in plaats van een pepermuntje

Wat doe je in je vakantie, behalve genieten van het mooie weer op Noord-Beveland aan het mooiste strand van Nederland? Op het strand kun je niet anders dan een luisterboek “lezen”, maar ’s avonds dan heb je lekker tijd voor het schrijven van een blog of bijvoorbeeld het lezen van verhalen op de BHIC website.

Henk Buijks vertelde daar al weer een paar jaar geleden, op 28 februari 2011, over een plekje dat iedere Geffenaar kent. Ik herkende de plek ook meteen: de kruidenierswinkel, met ook groente en zuidvruchten, van mijn opa en oma in de Kloosterstraat. Een mooie herinnering uit mijn jeugd, met de gezellige keukentafel meteen achter de kleine winkel, waar altijd gebuurt werd, waar over van alles en nog wat gesproken werd. Waar ik als kleine jongen elke keer weer voor de gek gehouden werd door opa die vroeg of ik een pepermuntje lustte en dan als ik mijn hand ophield, een natte tabakspruim kreeg. Ik snap nu nog niet dat ik er elke keer intrapte en hoor opa nog steeds lachen.

Samen met mijn peettante Corry van Esch -van Erp op de foto begin jaren zestig

Ook herinner ik me mijn peettante, tante Corry, die bijna altijd links achter de korte kant van de tafel zat en aan de lange kant zat dan oma. Opa zat naast de kachel in de buurt van de kolenkit die gebruikt werd voor de pruimtabak. Terwijl ik dit schrijf zie ik het beeld weer voor me. Als de deurbel van de winkel rinkelde, stond altijd oma op om te gaan helpen. Trouwens, diezelfde tante Corry was de eerste die reageerde op de vraag van Henk Buijks wie meer wist over de foto van het winkeltje. Haar reactie: “Het te slopen pand: kruideniers- en groentenwinkel van mijn ouders Piet van Erp en Lena van Tuyl, waar zij 40 jaar hebben gewoond. Buren links: waarschijnlijk vd Doelen. Buren rechts: Leida Steenbergen. Zij verkochten voornamenlijk snoep en tabak in hun winkel.” Daarna volgen nog meer reacties met waardevolle informatie over mijn opa en oma en hun buren. De laatste reacties heeft mijn peettante niet meer kunnen lezen, want ruim een jaar na haar eigen reactie op 15 juli 2012 overleed zij op 74-jarige leeftijd.

de03^011

Tante Corry en mijn oma op weg naar de kerk met de dorpspomp op de achtergrond

Cornelis van Erp en Johanna Hermes

Tante Corry, Cornelia Maria, is vernoemd naar haar opa, Cornelis van Erp, die leefde van 1852 tot 1931 en getrouwd was met Johanna Hermes. Hiermee wordt meteen een antwoord gegeven op de vraag van Henk Buijks of toevallig bekend was waaraan mijn opa zijn bijnaam te danken heeft, Piet de Corry. Piet van Cornelis dus! Ik ben dus Piet van Jan van Piet de Corry. Een uitgebreide beschrijving van de stamboom vind je in het boek “Wilhelmus van Erp, Tweede burgemeester van Geffen en eigenaar van molen de Vlijt” van Arnout en Willie van Erp, respectievelijk een neef en broer van mij.

 

Wat zeker nog de moeite van het vermelden waard is, is dat ook aan huis werd verkocht, eerst nog met paard en wagen en later gemotoriseerd. Nadat opa was gestopt met de winkel zijn ome Frans en ome Toon nog lang doorgegaan met verkoop aan huis. In de winkel gingen verhalen uit het dorp over de toonbank en in de keuken en ’s zomers voor de winkel werd veel gebuurt. Ome Harrie en ome Kees werkten bij “de Post” en mijn vader Jan de Corry, ome Frans en ome Albert waren duivenmelkers. De Corries zijn een hechte familie, met een lange traditie van verhalen vertellen over de Geffense mensen en hun gebruiken. Ik probeer die traditie als Balgoyse mens en Geffenaar in ere te houden.

 

Wilhelmus van Erp - Tweede burgemeester van Geffen en eigenaar van molen de Vlijt

Piet de Corry en Lena van Tuijl, mijn opa en oma, op het bankje voor de winkel

Wandelroute Balgoy bij gelegenheid van OMD 2017

Op 3 september werd een nieuw Balgoys boek gepresenteerd met als titel “Boeren, burgers en buitenlui – verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse”. De titel van het boek is een verwijzing naar het thema van Open Monumenten Dag 2017: “Boeren, burgers en buitenlui”. De korte verhalen in het boek hebben betrekking op de leefbaarheid van de kleine leefgemeenschap Balgoy en zijn voorbeelden voor zowel geboren en getogen Balgoyenaren als voor nieuwe inwoners. Het verbindt de Balgoyse en Keentse mensen met het landschap, werk, culturele leven en de bebouwing.

Behalve de boekpresentatie was er ook een kleine expositie die aansloot bij het OMD-thema en bij de inhoud van het boek. Deze keer was die expositie maar deels in de Oude Toren en verder in de vorm van een korte wandelroute van ca. 4 km die je op eigen gelegenheid kon lopen met op een aantal plaatsen uitleg over de plek waar je dan bent. Start- en eindpunt van de wandeling was bij de Oude Toren.

Handout bij expo
De routebeschrijving als pdf-bestand downloaden 

Zoals op het plaatje hierboven is te zien, is de wandelroute ingetekend op de kaart van de “Balgoyse ommetjes”. Deze kaart is ook te raadplegen bij de kerk aan de Boomsestraat. Hoewel de borden met uitleg alleen op 3 en 10 september geplaatst waren, is het wellicht toch de moeite waard om de wandeling te maken. Hier vindt u de uitleg die op de borden te lezen was en de wandelroute kun je ook bekijken via Google Maps. Zelf wandelen met deze informatie is natuurlijk nog leuker.

Start- en eindpunt van de wandeling is bij de Oude Toren.

  1. Eerste uitlegpunt is in de Torenstraat ter hoogte van de driesprong met de Herreweg. Hier woont en werkt de familie Jans. Het boeren zit ze in de genen (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 79).
    df85a-afbeelding1
  2. Een stukje verderop op de hoek met de Hoeveweg staat het oude verenigingsgebouw. Dit was lang de plek waar harmonie Kunst en Vriendschap wekelijks repeteerde (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 97).
    6
  3. Tegenover het oude verenigingsgebouw staat de “nieuwe” kerk. Deze kerk uit 1914 verving de kerk waarvan de oude toren nog resteert en waar de wandeling begon. De geschiedenis van de kerk in Balgoy en Keent voor zover nu bekend begint in de elfde eeuw (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 43).
    1
  4. Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan werd in 2014 bij de kerk een Mariakapel gebouwd (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 47).

    Feestelijke inzegening van de Mariakapel in Balgoy
  5. Een stuk verderop in de Hoeveweg richting Maas stond tot halverwege de jaren zestig de lagere school. Nu is er alleen nog weiland.
    Afbeelding1
    De reden van het bouwen van deze school, wanneer en waarom op die plek, toentertijd halverwege de Hoeveweg (of Molenweg), is niet helemaal duidelijk. Een voor de hand liggende reden dat deze locatie gekozen werd is omdat ook de kinderen uit Keent naar die school gingen. Op de website van “huis van de Nijmeegse geschiedenis”  wordt 1914 genoemd als begin. In 1964 werd de school gesloten en niet lang daarna afgebroken. De kinderen gingen naar de nieuwe Roncallischool aan de Boomsestraat (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 107).faa4d-screenshot
  6. Boven aan de dijk aangekomen hebt u een schitterend uitzicht over de Maas, die zo verweven is met de geschiedenis van Balgoy en Keent. De veerpontsteen die er als monumentje ligt is nog het bewijs van het veerpont dat Balgoy en Keent verbond in de eerste jaren na de maaskanalisatie (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 49).
    Een veerpont tussen Balgoy en Keent 1938 - 1952
  7. Wandelend over de dijk en genietend van het prachtige landschap bereikt u de Herreweg. Vanaf dat punt hebt u een mooi uitzicht over de Loonsewaard, in vergeten stukje Brabant bij Balgoy.
    2
    De scheiding van Balgoy en Keent bijna driekwart eeuw geleden is vaker onderwerp van gesprek. Maar dat de Maaskanalisatie van destijds ook een stuk Brabant naar Gelderland overhevelde, is minder bekend. De Loonsche Uiterwaarden, vandaag de dag beter bekend als de Loonse Waard, werden door het rechttrekken van de Maas voorgoed gescheiden van Neerloon, het dorpje dat dit gebied zijn naam gaf.
    Uiteindelijk werd de Loonse Waard aangewezen als ontzandings- én recreatiegebied. Er kwamen twee jachthavens en de plaatselijke jeugd maakte aan een van de zandgaten zijn eigen Balgoy Beach (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 103).
  8. Via Herreweg en Korte Herreweg komt u in het oudste deel van Balgoy: de Holdse Hoek (“Den Holdschen Hoek”). Daarna gaat de route via de Houtsestraat weer terug naar de oude toren, waar de wandeling begon (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 53).

Meer informatie over de geschiedenis van Balgoy en Keent vindt u op de website van de Heemkundekring Pagus Balgoye.