In memoriam Frans Berben 1924-2017

Op zaterdag 22 juli ontvingen de leden van Pagus Balgoye via de secretaris het droevige bericht dat het oudste lid van de vereniging, Frans Berben (92 jaar) was overleden.

Rouwkaart Frans Berben

Frans was een trouw en fanatiek lid van Pagus Balgoye. Hij genoot van de werkavonden, andere bijeenkomsten en excursies van de vereniging en was helemaal in zijn element als hij kon vertellen over de tijd dat hij jong was in Balgoy en in Keent. Toen Harrie Jans ook nog leefde, konden ze urenlang vertellen en herinneringen ophalen uit vroegere tijden en zij kenden nog veel van de oorspronkelijke Balgoyse mensen persoonlijk. Zij waren zelf echte Balgoyse mensen. Pagus Balgoye mag zich gelukkig prijzen met een opname uit 2007 op DVD van een gesprek dat ik had met Frans en Harrie over de maaskanalisatie, opgenomen door Adriaan Berben. Niet lang daarna in juli 2007 maakten een aantal leden van Pagus een rondwandeling door Keent en ook daar was Frans bij (zie foto hieronder).

DSCF4547 (1)

Harrie Jans en Frans Berben tijdens rondwandeling in Keent: waar stond toch die molen?

WO040914039

Franciscus Allegondus Gerardus (Frans) Berben werd geboren in Balgoy en was op twee na de jongste uit een gezin van twaalf kinderen. Zijn vader was Gradus Petrus (Grad) Berben, molenaar, geboren op 21-11-1889 te Balgoy, overleden op 10-01-1972 te Balgoy op 82-jarige leeftijd, zoon van Johannes Wilhelmus Berben en Johanna Arts. Gehuwd op 20-jarige leeftijd op 12-10-1910 te Beers met Adriana Maria Willems, 23 jaar oud, geboren op 07-06-1887 te Beers, overleden op 28-01-1968 te Balgoy op 80-jarige leeftijd, dochter van Willem Willems en Maria Elisabeth Kocken. Meer gegevens over de stamboom van Frans zijn te vinden in de genealogie van Andreas Berben.

Het bidprentje ter herinnering aan Frans geeft een mooi beeld van zijn levensverhaal.

Tekst bidprentje Frans Berben

Waarom een boek over Balgoyse minse?

2002_011 (1)

Alle Balgoyse mensen: Millenniumfoto 1999 (Bron: Ber van Haren)

Op 3 september komt mijn boek “Boeren, burgers en buitenlui – Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse” beschikbaar. Het is een boek over, voor en opgedragen aan Balgoyse mensen. Daarmee is trouwens het boek niet minder interessant voor al die andere boeren, burgers en buitenlui! Waarom een nieuw boek?

Balgoy heeft samen met Keent al een lange geschiedenis achter de rug. Ooit een Heerlijkheid, lange tijd een eigenstandige gemeente, in 1924 samengegaan met de gemeente Overasselt en na een referendum in 1977 een meerderheid van de Balgoyse mensen die zich uitsprak voor aansluiting bij de gemeente Wijchen, wat in 1980 ook gebeurde. En dan was er ook nog de maaskanalisatie die in 1939 Balgoy en Keent van elkaar splitste, waardoor Keent in 1958 definitief naar de gemeente Ravenstein overging en later gemeente Oss werd. Een operatie met ongekende impact voor de kleine leefgemeenschap. De specifieke ligging van de dorpen Balgoy en Keent, ingesloten tussen de rivier de Maas in het zuiden en een moeras (gevolg van de meandering van diezelfde Maas) in het noorden, maakte en maakt dat de Balgoyse en Keentse mensen een herkenbaar karakter hadden en nog steeds hebben, met een mengeling van de Brabantse gemoedelijkheid en Gelderse nuchterheid. Die mengeling maakt ze behoorlijk eigenzinnig, maar ook gezellig en tolerant; geeft ze een duidelijke eigen identiteit. Natuurlijk kregen die Balgoyse mensen ook nog eens te maken met oorlog en natuurrampen, zoals de dijkdoorbraak in 1926.

9c45b-omd-logo-met-bgl-sidebarDe titel van het nieuwe boek is een verwijzing naar het thema van Open Monumenten Dag 2017: “Boeren, burgers en buitenlui”. Net als met het OMD-thema, ligt de nadruk van het boek ook sterk op mensen en hun onderlinge economische en culturele relaties. De korte verhalen hebben betrekking op de leefbaarheid van de kleine leefgemeenschap Balgoy en zijn voorbeelden voor zowel de geboren en getogen Balgoyenaren als voor nieuwe inwoners. Het verbindt de Balgoyse en Keentse mensen met het landschap, werk, culturele leven en de bebouwing.

In 2000 werd “Pagus Balgoye” opgericht. “Pagus Balgoye” is de heemkundekring van Balgoy en Keent en kent een twintigtal actieve leden. Samen willen die de belangstelling voor de kennis van eigen omgeving, volk, gebruiken bevorderen en heemkundig waardevolle overblijfselen conserveren en bewaren.

5c15e-photo5001123

Mijn opa Piet “de Corrie”en zijn echtgenote Lena van Tuijl

Dat ikzelf daar graag deel van wil uitmaken is niet verwonderlijk als je mijn achtergrond kent. Afkomstig uit het Brabantse dorp Geffen en vernoemd naar mijn opa, de plaatselijke kruidenier, Piet van Erp, is de interesse voor de plaatselijke geschiedenis en zijn mensen niet raar. Die interesse is met de paplepel ingegeven door de generaties voor mij. Ik ben opgegroeid en opgevoed met buurten en verhalen vertellen. Mijn opa Piet van Erp, Piet “de Corrie” (zoon van Cornelis van Erp) had een kruidenierswinkeltje midden in Geffen, in de Kloosterstraat. Nadat opa was gestopt met de winkel, zijn ome Frans en ome Toon nog lang doorgegaan met verkoop aan huis en ik mocht vaak meegaan. In de winkel gingen verhalen uit het dorp over de toonbank en voor de winkel werd veel gebuurt. Ome Harrie en ome Kees werkten bij “de Post” en mijn vader, ome Frans en ome Albert waren duivenmelkers. De “Corries” zijn een hechte familie met een lange traditie van verhalen vertellen over de Geffense mensen en hun gebruiken. Wie de familie kent, wie mij kent, weet ook dat ze nooit als eerste naar huis gaan als ze aan het buurten slaan.

Wim Verhoeven 2000

Wim Verhoeven

Het was dan ook geen straf om kennis te maken met de verhalen van en over de typische Balgoyse mensen met namen als Hammen, Jans, Stevens, de Bruijn, Berben, Dinnissen, Arts, Willems en van Haren. De boeken van Wim Verhoeven en later Ries van Haren hebben mijn interesse voor de Balgoyse geschiedenis mee bepaald. De boeken van Wim Verhoeven bevatten veel relevante informatie en foto’s en zijn bovendien doorspekt van anekdotes en Balgoyse overlevering, waardoor ze heel prettig lezen.

Ries van Haren

Ries van Haren

Naast Wim Verhoeven heeft ook Ries van Haren zijn sporen verdiend met zijn visie in verhaal en dichtvorm op met name het Balgoyse en Keentse agrarische leven. Ries schrijft op zijn eigen Balgoyse wijze gedichten en verhalen met veel nostalgie en zeker ook maatschappelijke betrokkenheid. Heel veel overlevering van Balgoyse mensen zijn door Wim en Ries op papier gezet.

We moeten nooit ophouden met deze overlevering! Het verbindt de mensen in het dorp en bevordert daardoor de leefbaarheid en sociale cohesie. Dit boek is een poging om een bijdrage te leveren aan die overlevering. Een nieuwe tijd kent nieuwe vormen en ik heb de afgelopen jaren geprobeerd om middels website van Pagus Balgoye, facebook, QR-codes en een weblog een stukje verhaal van het Balgoy toen en nu te vertellen. Wel op mijn manier, met veel feitelijke informatie uit documenten die in archieven zijn bewaard gebleven. Een deel van die informatie kunt u terugvinden in het nieuwe boek.
Lees, leer en geniet ervan!

 

Nieuw boek met verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse

Een nieuw Balgoys boek, mijn schrijversdebuut. De titel is “Boeren, burgers en buitenlui – verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse”. De titel van het boek is een verwijzing naar het thema van Open Monumenten Dag 2017: “Boeren, burgers en buitenlui”. Net als met het OMD-thema, ligt de nadruk van het boek ook sterk op mensen en hun onderlinge economische en culturele relaties. De korte verhalen hebben betrekking op de leefbaarheid van de kleine leefgemeenschap Balgoy en zijn voorbeelden voor zowel de geboren en getogen Balgoyenaren als voor nieuwe inwoners. Het verbindt de Balgoyse en Keentse mensen met het landschap, werk, culturele leven en de bebouwing.
kaft
Als je in Balgoy gaat wonen en wilt meer te weten komen over de Balgoyse geschiedenis, dan krijg je al snel het advies om eens een boek van Wim Verhoeven of Ries van Haren te lezen. Die boeken hebben ook mede mijn interesse voor de Balgoyse geschiedenis gewekt. De boeken van Wim Verhoeven bevatten veel relevante informatie en foto’s en zijn bovendien doorspekt van anekdotes en Balgoyse overlevering, waardoor ze heel prettig lezen. Naast Wim Verhoeven heeft ook Ries van Haren zijn sporen verdiend met zijn visie in verhaal en dichtvorm op met name het Balgoyse en Keentse agrarische leven. Ries schrijft op zijn eigen Balgoyse wijze gedichten en verhalen met veel nostalgie en zeker ook maatschappelijke betrokkenheid. Heel veel overlevering van Balgoyse mensen is door Wim en Ries op papier gezet.
Drie generaties Jans in Balgoy
We moeten nooit ophouden met deze overlevering! Het verbindt de mensen in het dorp en bevordert daardoor de leefbaarheid en sociale cohesie. Het nieuwe boek is een bescheiden poging om mijn bijdrage te leveren aan die overlevering. Een nieuwe tijd kent nieuwe vormen en ik heb de afgelopen jaren geprobeerd om middels website van Pagus Balgoye, facebook, QR-codes en deze weblog een stukje verhaal van het Balgoy toen en nu te vertellen. Wel op mijn manier, met veel feitelijke informatie uit documenten die in archieven zijn bewaard gebleven. Een deel van die informatie is terug te vinden in het nieuwe boek, bijvoorbeeld het verhaal over de familie Jans. Generaties terug al boer in Mill en via Escharen in Balgoy terecht gekomen. Of hoe “de Valken” aan het begin van de 20e eeuw in Balgoy kwamen wonen. Ook verhalen over kasteel, maaskanalisatie, veerpont, school aan de Hoeveweg en dorpshuis zijn gebundeld in het 124 pagina’s tellende boek.
School aan de Hoeveweg
Interesse in het boek?
De boekpresentatie is:

zondag 3 september bij de Oude Toren

van 11.00 – 16.00 uur

Programma:
11.00 uur Opening expositie
13.30 uur Boekpresentatie en uitreiking eerste exemplaren
13.45 uur Boekverkoop
16.00 uur Sluiting
Harmonie Kunst en Vriendschap zal de activiteiten muzikaal opluisteren

 

In de periode tot en op 3 september kunnen mensen het boek bestellen/kopen voor €12,50 en daarna is het te koop voor €15,00. Inschrijven/bestellen kan bij de secretaris en de penningmeester van Pagus Balgoye en bij mij en de bestelde exemplaren zijn op 3 september af te halen bij de Oude Toren tegen contante betaling van €12,50.  Na 3 september zijn voor die datum bestelde boeken bij bovengenoemde mensen op te halen tegen contante betaling van €12,50. Als mensen na 3 september boeken bestellen/kopen (of boeken die dan worden aangeboden bij activiteiten van Pagus Balgoye), dan kosten die €15,00.

Zondag 3 september is het in Balgoy Open Monumenten Dag. Dit is een week eerder dan in de rest van Nederland, maar in het weekend van 9 en 10 september is het Balgoyse kermis. Behalve de boekpresentatie zal er in de Oude Toren ook een expositie zijn die aansluit bij het OMD thema en bij de inhoud van het boek. Harmonie Kunst en Vriendschap zal de activiteiten bij de Oude Toren muzikaal komen opluisteren.

Zoals hierboven al gezegd is het thema voor Open Monumentendag 2017: ‘Boeren, burgers en buitenlui’. De nadruk ligt hiermee sterk op mensen en op hun onderlinge economische en culturele relaties. Het thema verbindt stadsbewoners, plattelandsbewoners en mensen met een rondtrekkend bestaan, en het verbindt uiteenlopende historische perioden met het heden.
‘Boeren, burgers en buitenlui’, dat was van oudsher de uitroep waarmee de stadsomroeper de aandacht van het publiek trok. Met die drie begrippen was in feite iedereen genoemd: de bewoners van stad en land plus rondtrekkende mensen zonder vaste woonplaats. Het thema wijst op hun onderlinge relaties, en dus op voedsel, grondstoffen, handel, vervoer, communicatie, markten, kermissen en volksvermaak. Het is verbonden met talloze gebouwen, monumenten en andere objecten: van boerderijen, melkfabrieken, werkplaatsen, tolhuizen, tuinderscomplexen en molens via markten, waaggebouwen, pakhuizen en winkels tot buitenplaatsen, waterstaatcomplexen en bierbrouwerijen. Het is een thema met talloze aanknopingspunten en een rijk assortiment aan bijzondere monumenten en verhalen die tijdens de Open Monumentendag kunnen worden beleefd en die in Balgoy zijn gebundeld in een nieuw boek.
Boek “Boeren, burgers en buitenlui” bestellen:
secretaris Pagus Balgoye: tel. 024 – 6425560 e-mail: secretaris@pagusbalgoye.nl of info@pagusbalgoye.nl
penningmeester Pagus Balgoye: penningmeester@pagusbalgoye.nl

1977: Balgoy krijgt zijn gemeenschapshuis

Dorpshuis 't Ballegoijke 1977
Veertig jaar geleden, op 1 september 1977 werd hiertoe de eerste spade in de grond gezet. Nadat alle hobbels waren genomen zijn de gemeente Overasselt (waartoe Balgoy in die tijd hoorde) en "het Stichtingsbestuur Dorpshuis Balgoy", bestaande uit Wim Verhoeven, Wil Berben, Jan Gerrits, Gerrie Willems en Riek van Haren, het eens geworden over een nieuw te bouwen gemeenschapshuis (bron: De Gelderlander 29 juli 1977).

Balgoy had natuurlijk al wel een verenigingsgebouw, maar daar was sinds de jaren veertig niets meer aan opgeknapt. Bovendien was het gebouw alleen op de bovenverdieping te gebruiken voor dorpsactiviteiten, wat niet ideaal was voor mensen die wat moeilijker te been waren.

In een kleine expositie wil

Pagus Balgoye

op zondag 25 juni bij de Oude Toren aandacht geven aan deze mijlpaal in de geschiedenis van de kleine leefgemeenschap. Onderwerpen die in de expo o.a. aan de orde komen zijn de acties die werden georganiseerd om geld in te zamelen voor het nieuwe gemeenschapshuis, de officiële opening ervan en de overdracht van de gemeente Overasselt naar de gemeente Wijchen.

Toen de inwoners van Balgoy zich op 2 november 1977 in

een uniek referendum

uitspraken voor aansluiting bij Wijchen, had de gemeente Overasselt al groen licht gegeven voor de bouw van het nieuwe gemeenschapshuis. Een mooiere bruidschat kon Balgoy zich niet wensen. De bouw moest wel voor een deel worden opgebracht door de Balgoyse gemeenschap zelf en dat betekende ook dat er geldacties moesten worden gehouden. Zo werd er in de carnavalsoptocht op een ludieke manier gecollecteerd door Wim Verhoeven met zoon Jeroen. Er werden miniatuurklinkertjes met het opschrift "Dorpshuis Balgoy" gemaakt en gebakken op school en voor fl. 2,50 van de hand gedaan en er werden van een zevental karakteristieke gebouwen in Balgoy tekeningen gemaakt op briefkaartformaat door frater Silvinus Verhoeven uit Oss, die eveneens goed werden verkocht.

De nieuwe naam voor het gemeenschapshuis, "Dorpshuis 't Ballegoyke", werd ingezonden door Sjaak van den Bogaard. Hij was een van de 230 inzenders.

Meer weten? Kom op zondag 25 juni naar de Oude Toren aan de Torenstraat in Balgoy. Om 11.00 uur vindt traditioneel de openlucht St. Jansviering plaats en aansluitend is er gelegenheid om de expositie te bezichtigen.

Wie is Anna Maria Janssen uit Balgoy?

website
Een nieuwe website voor Pagus Balgoye
De website van Pagus Balgoye, de heemkundekring van Balgoy, heeft sinds vandaag een nieuwe look. Door de griepepidemie wat vertraagd, kon toch afgelopen middag de vernieuwde website online gaan. De “oude” website was aan vernieuwing toe; de wens was om een meer dynamische website te maken met meer actuele informatie van o.a. de Facebookpagina van de heemkundekring en meer mogelijkheden tot interactie. Er is o.a. ook een contactpagina toegevoegd, waarmee de mogelijkheid wordt geboden om commentaar te leveren of vragen te stellen. Nog geen twee uur later komt de eerste vraag al binnen. Het betreft dames die geboren zijn in Balgoy in de 18e en 19e eeuw.
Een nieuw bericht via het contactformulier
Hendrina van Hoogstraten, dochter van Johanna Lamers, die de dochter is van Anna Maria Janssen. De vraag is: “wie was de moeder van Anna?”
Waar in eerdere berichten het gebruik van Bevolkingsregister en Burgerlijke Stand werden beschreven, zullen in dit geval de DTB-boeken van Balgoy uitsluitsel moeten geven, omdat het de 18e eeuw betreft. We kijken in www.genver.nl of het Balgoyse Doopboek van 1729 beschikbaar is en dat blijkt het geval te zijn.
In die periode is er niemand met de achternaam Janssen gedoopt in Balgoy. Er is wel een Anna gedoopt, dochter van Nicolaus Jansen (met één s) en Maria Jansen (ook met één s). De datum van de doop was 11 november. Dus ik denk niet dat dit de persoon is die we zoeken. Als het Anna Maria Janszoon betreft en de datum klopt, dan moet Anna Maria de dochter zijn van Joannes Ariens uit Keent en Joanna Dirks uit Balgoy. Deze Anna Maria werd gedoopt in Balgoy op 24-9-1729.
Overzicht van de dopen in 1729 uit het Doopboek van Balgoy
Detail: 24 7bris Bapta s Anna Maria filia jois Ariens ex keent et joanna Dirks
….. Rejnier Stevens et Hendrina janssens ex Balgoij
Anna Maria Jansen werd op 18 januari 1795 begraven in Balgoy.
De familienamen Hoogstraten en Lamers zijn niet onbekend in Balgoy en het patroniem Jansen is bijna zeker afgeleid van Joannes Ariens en ook die naam komt nog steeds voor in ons dorp. Ik ben benieuwd of andere Balgoyse mensen nog iets kunnen toevoegen aan deze zoekactie.
Laat onverlet dat deze zoekactie een voorbeeld is van de nieuwe mogelijkheden van de website.