Honderd jaar gemeente Balgoy en Keent

Vrijdag laat in de middag komt Thijs van Haren de oprit op rijden. “Ik heb iets voor jou”, klinkt het uit de auto. “Handgemaakt en het gaat over de gemeente Balgoy en Keent”.

Foto op 5 nov. 2017 09_48_40

Jacob_Kuyper_(1821-1908)

Kuyper (1883)

Het blijkt de bekende Kuyperkaart van de gemeente Balgoy en Keent, die deels is ingekleurd. Aan de onderkant staat dat de gemeente toentertijd 640 bunders groot was en 400 inwoners telde. Jacob Kuyper tekende in de jaren 1865-1870 kaarten van alle 1200 Nederlandse gemeenten en publiceerde die als atlas (De Gemeente-Atlas van Nederland). De atlas werd in 1871 uitgegeven door Hugo Suringar te Leeuwarden. De originele kaartjes van de Nederlandse gemeenten, ook die van de gemeente Balgoy en Keent, uit die periode zijn nog steeds verkrijgbaar met een certificaat van echtheid (kosten 60 euro). Het kaartje van Balgoy en Keent is 18 x 14,5 cm groot.

De gemeente Balgoy en Keent heeft tot 1 mei 1923 bestaan. Voordat het een gemeente werd was het een heerlijkheid. De laatste die het kasteel van Balgoy kocht en heer werd van de heerlijkheid was Bernhard van Rappard van Balgoy in 1780. In januari 1798 vond er een staatsgreep plaats en kwam er een nieuwe staatsregeling, waardoor er op het platteland in snel tempo het één en ander veranderde. Het ambt van Maas en Waal kreeg een nieuw bestuur, de heerlijke rechten werden afgeschaft en de heerlijkheden, waaronder Balgoy en Keent, werden formeel opgeheven. Toch bleef de heer van Balgoy en Keent het voor het zeggen hebben, want Gerrit Arnoldussen werd in die periode nog benoemd tot buurmeester van Balgoy en Keent. In die tijd deed de heer het bestuur van het dorp samen met afgevaardigden van de inwoners die land hadden, de geërfden. Voor de dagelijkse gang van zaken konden zij een schout en buurmeesters aanwijzen. De laatste heren van de heerlijkheid Balgoy en Keent, Bernhard van Rappard (overleden in 1819) en diens zoon Coenrad Willem Le Mercier van Rappard waren tevens schout in het schoutambt Balgoy en Keent. Jhr. Coenraad Willem was heer van Balgoy en Keent en schout van Balgoy en Keent vanaf 1817, lid raad van Nijmegen vanaf 1819 en heemraad (polderbestuurder) van het land tussen Maas en Waal). Hij overleed op 49-jarige leeftijd te Nijmegen op 16 september 1824.

004487118_00188

Overlijdensakte gemeente Nijmegen van Jhr Coenraad Willem le Mercier van Rappard;  dit overlijden markeert misschien wel het einde van de heerlijkheid Balgoy en Keent

In de raadsvergadering van 1 oktober 1824 verklaarde eerste assessor Cornelus van den Anker dat hij tijdelijk de functies van schout zal waarnemen en vanaf 23 november 1824 werd vervolgens Mr. Pieter Hendrik de la Court (1778-1848) bij Koninklijk Besluit benoemd tot schout van de gemeente. Het Rivierpolder reglement van 1838 maakte in feite een definitief einde aan de heerlijkheid Balgoy en Keent. Toch blijft ook in de jaren daarna de naam heerlijkheid Balgoy en Keent een veel gebruikte naam voor de zelfstandige gemeente. De la Court werd op zijn verzoek bij Koninklijk Besluit van 29 juli 1830 eervol ontslag verleend en Henricus van Lunen werd tegelijkertijd benoemd tot “heer van de heerlijkheid”. Zelfs in 1840 wordt bijvoorbeeld nog gesproken van de gemeenteraad van de heerlijkheid Balgoy en Keent.

Het bestuur van de gemeente Balgoy en Keent, nadat de heerlijke rechten werden afgeschaft, was geen vanzelfsprekendheid en al in 1829 tijdens de raadsvergadering werd de mogelijkheid van vereniging met de gemeente Overasselt besproken. Een meerderheid van de gemeenteraad wilde toch onafhankelijk blijven. In 1850, nadat Henricus van Lunen eervol was ontslagen, werd Gerard Mauritz Koentz, die ook burgemeester van Wychen was, burgemeester van Balgoy en Keent. Het gemeentearchief van Balgoy en Keent werd ook overgebracht naar Wijchen. Niet onverwacht kwam op 13 april 1852 opnieuw de vereniging van Balgoy en Keent, maar nu met Wychen in de raad ter sprake. Wederom besloot de gemeenteraad voor zelfstandigheid en dat bleef zo ook nadat in 1854 de heer Petrus Vemer benoemd werd tot burgemeester van Balgoy en Keent, terwijl hij tevens burgemeester van Wychen was. In 1856 werd Vemer opgevolgd door Johannes de Bruijn uit Balgoy, die met ingang van 10 december 1856 zijn functie aanvaardde.

Niet lang daarna werd het Kuyperkaartje van Balgoy en Keent gemaakt, dat door Thijs aan de heemkundekring werd geschonken.

 

 

Hanna Kersten trouwt met Piet Jans uit Escharen – over burgemeesters en gemeentesecretarissen

Piet Jans 50 jaar getrouwd

Hulde aan het gouden bruidspaar Piet Jans en Hanna Kersten in 1960

Hanna Kersten uit Balgoy en Piet Jans uit Escharen trouwden in 1910. Om precies te zijn op 6 mei 1910 in Balgoy (BS Balgoy, inventarisnummer: 8073).

Om meer te weten te komen over wie er in een bepaalde periode waar gewoond heeft in Balgoy, kan het bevolkingsregister van de gemeente uitkomst bieden. In andere gemeentes kan gebruik gemaakt worden van 10-jaren tafels, een index met periodes van 10 jaren. Het bevolkingsregister van Balgoy heeft geen index. Er is een digitaal bestand beschikbaar met 246 images, die verdeeld zijn over twee periodes, de periode 1860 – 1890 en de periode 1890 – 1923. De administratie stopt in 1923, omdat Balgoy en Keent vanaf 1924 gemeente Overasselt zijn geworden. Het ligt voor de hand om in de periode 1890 – 1923 te gaan zoeken naar het blad met gegevens over Hanna Kersten en Piet Jans, wetende dat ze in mei 1910 getrouwd zijn in Balgoy.

record-image_3QS7-L935-YW52

Bevolkingsregister Balgoy 1910 – 1923, blad 61, Wijk A No. 30

In de laatste kolom staat achter de naam van het hoofd van het gezin, Petrus Johannes Jans, “overgenomen van blad 66 hierachter”. Dit is een verwijzing naar blad 66, de lijst met namen geregistreerd in de periode 1890 – 1910.

record-image_3QSQ-G935-YW17

Bevolkingsregister Balgoy 1890 – 1910, blad 66, Wijk A No. 31

De belangrijkste conclusie die getrokken kan worden als je blad 66 bekijkt, is dat Piet Jans na het huwelijk in 1910 ingetrouwd is bij zijn schoonmoeder Elisabeth de Bruijn. Schoonvader Hendricus Kersten overleed in september 1909 en Elisabeth de Bruijn is initieel ingeschreven als hoofd van het gezin. Als Petrus Johannes Jans op 7 juni 1910 wordt ingeschreven, wordt hij ook hoofd van het gezin. Verder valt op dat het adres in de periode 1910 – 1923 veranderd is van Wijk A No. 31 in No. 30. In de periode 1890 – 1910 is No. 29 doorgestreept en No. 31 geworden.

record-image_3QSQ-G935-YWLD

Bevolkingsregister Balgoy 1860 – 1890, blad 7, Wijk A No. 29

Als we nog verder teruggaan in de tijd (1860 – 1890) dan blijkt dat Hendricus Kersten op zijn beurt is ingetrouwd bij zijn schoonvader Arnoldus de Bruijn. Schoonmoeder Wilhelmina Danen was al overleden in 1873. Hendricus Kersten en Elisabeth de Bruijn trouwen in Balgoy op 28 april 1876 (BS Balgoy, inventarisnummer: 6448). Het adres is dan Wijk A No. 29 (was in die periode eerst No. 28 en later No. 30).

Wat verder opvalt is dat de handschriften in de verschillende periodes anders zijn wat suggereert dat er meerdere gemeentesecretarissen zijn geweest. Dit klopt ook wel volgens een document wat ik ooit op http://www.balgoy.nl heb gelezen en waar ook via wikipedia naar verwezen wordt. Daarin staat dat Johannes de Bruijn vanaf ca. 1851 gemeentesecretaris was, hoewel er geen benoemingsbesluit in de Balgoyse raadsverslagen te vinden is. Hij was de opvolger van Haverkamp die in Nijmegen woonde. Zijn ontslag ging niet zonder slag of stoot. Tevens veroorlooft Johannes de Bruijn zich zijn oudste zoon Wilhelmus, die gedurende de laatste jaren steeds de werkzaamheden ter secretarie heeft waargenomen, voor gemeentesecretaris bij de raadsleden aan te bevelen. Johannes de Bruijn was burgemeester-secretaris te Balgoy, rentmeester (1892), geboren op 05-11-1821 te Keent, overleden op 06-05-1893 te Balgoy op 71-jarige leeftijd. Hij was burgemeester-secretaris van de gemeente Balgoy en Keent van 1856 tot 1886. Hij was een rijke hereboer, die blijkens notariële acten veel land bij kocht. Verder was hij heemraad en rentmeester. Hij was de zoon van Hermanus de Bruijn en Antonetta (Antonia) Toonen. Deze en meer gegevens zijn te vinden in een uitgebreide genealogie van Jacobus de Bruijn. Johannes de Bruijn krijgt in de raadsvergadering van 13 november 1886 met algemene stemmen eervol ontslag als gemeentesecretaris per 1 december 1886.

image256

Wilhelmus Johannes Cornelius de Bruijn, oud-burgemeester-secretaris van de gemeente Balgoy, oud-heemraad van het polderdistrict Rijk van Nijmegen, lid van de derde orde van den H. Franciscus

Per diezelfde datum wordt de heer Wilhelmus Joannes Cornelis de Bruijn (zijn zoon) benoemd tot gemeentesecretaris. De voorzitter (zijn vader) onthoudt zich van de stemming. In de vergadering van 25 november 1886, nog geen twee weken later dus, wordt het ontslag en benoeming van de gemeentesecretaris ingetrokken en opnieuw besloten bij missive van de commissaris van de koning (in die tijd was Willem III koning der Nederlanden (1817 – 1890). Wilhelmus Joannes Cornelius de Bruijn werd geboren op 16-09-1858 te Balgoy en is overleden op 30-04-1931 te Balgoy op 72-jarige leeftijd. Hij was burgemeester-secretaris van Balgoy van 1886 tot 1923; verder was hij hereboer op een mooi bedrijf van ± 40ha. Ook was hij heemraad van het polderdistrict “Rijk van Nijmegen” en nog rentmeester.

De secretarie van de gemeente Balgoij en Keent was tot 1881 gevestigd in het pand van H.M. van Eldonk, op een hoek van de Torenstraat ter hoogte van waar nu de oude toren is. In dit pand was ook een café met een drankwetvergunning gevestigd en dit was er de oorzaak van dat er in 1881, toen een dergelijke combinatie door de drankwet van dat jaar verboden werd, een nieuwe secretarie en raadkamer moest komen. Op 31 juli 1883 besloot de raad daarom tot uitvoering van een plan om een raadkamer en secretarie te bouwen in een gedeelte van het achterhuis van de onderwijzerswoning (Archief secretariaat Balgoy en Keent, inv. nr. 4). Een aantal jaren daarvoor, in de raadsvergaderingen van 21september, 26 oktober en 7 december 1878, was er ook reeds gesproken over het gebruik van een gedeelte van de onderwijzerswoning, vooralsnog echter niet als secretarie en raadkamer, maar als archiefbewaarplaats. Het nieuwe secretariaat werd eind 1884 of begin 1885 in gebruik genomen.

image065

De onderwijzerswoning in Balgoy. Links in het hekwerk was het toegangspoortje naar het gemeentehuis, waarvan de ingang zich onder de vlaggenstok bevond.