Samen maken we de goede keuzes: een naïeve gedachte?

stemmen Ballegoijke

In de week van de gemeenteraadsverkiezingen, waarin we in vrijheid kunnen stemmen, wordt op tv en radio druk gediscussieerd en gespeculeerd over wie ons gaan vertegenwoordigen en ook in de kranten en op twitter heeft iedereen een mening. Er zijn natuurlijk mensen die vinden dat het allemaal onzin is of die vinden dat ons politieke en bestuurlijke systeem niet deugt, maar in meerderheid zijn we wel tevreden hoe het in Nederland en in onze gemeente is geregeld. Automatisch denk je dan ook terug hoe het vroeger was.

Hoe het begon, de vroonhoeve

Meanderende Maas

Figuur 1. Meanderende Maas (tekening: Werner Peters)

De meanderende Maas heeft eeuwenlang het lot bepaald van het gebied waar nu Balgoy en Keent liggen. Het dorp Balgoy is heel waarschijnlijk ontstaan op een wat hoger gelegen zandgebied ten westen van Nederasselt, waar de rivier gedwongen werd een ruime bocht naar het noordwesten te maken (loop I in figuur 1). Balgoy lag toen westelijk van de rivier, op Brabantse grond. Toen de rivier in de 11e eeuw van bedding veranderde (loop II in figuur 1, loop III is de huidige situatie) kwam Balgoy aan de noordelijke (Gelderse) kant van de Maas te liggen. In die tijd zullen door de veranderde ligging Balgoy en Keent meer met elkaar te maken gekregen hebben. De kerken, met name het bisdom Utrecht, maar ook het dekenaat Xanten, behorend tot het aartsbisdom Keulen, spelen dan een belangrijke bestuurlijke rol. We weten dat in de 12e eeuw de buurschappen Balgoy en Keent werden ondergebracht in één kerspel. In Balgoy was al lang daarvoor een kerkje gebouwd (ca. 960) en in Keent een kapel. De bisschoppen van Utrecht verwierven veel grond in het gebied en zij inden de tienden (belastingen) in Balgoy voor het Kapittel van St. Jan. Zij bouwden er ook een grote herenboerderij of vroonhoeve. Horigen deden het werk en het bestuur van Balgoy werd geregeld vanuit deze vroonhoeve, die waarschijnlijk gestaan moet hebben in de Holtsehoek (in de buurt van de boerderijen ’t Hof en/of ’t Hold). Een vroonhof, vroonhoeve of vroenhof was in de middeleeuwen de hoeve, van waaruit de omringende landbouwgronden werden geëxploiteerd volgens het puur economische Hofstelsel, dus voordat er in Balgoy sprake was van een meer feodaal, politiek systeem, de Heerlijkheid. Wanneer die herenboerderij definitief verdween, is nog niet duidelijk. Het kerkje in Balgoy bleek al snel te klein, want al in diezelfde 12de eeuw werd het vergroot. De kanunniken van het Kapittel van St. Jan, die de gronden in bezit kregen en exploiteerden, gaven de kerk de naam St. Jan. Johannes de Doper was hun beschermheilige.

Het kasteel, de Heerlijkheid

gld_balgoij_prent

“’t Slot te Balgoijen”

De streek rond de buurschappen Balgoy en Keent was een grensgebied tussen een aantal grotere en kleinere heersers. Niet zo’n stabiele situatie dus. Het eerste grote conflict ontstond toen de bisschoppen van Utrecht in hun streven naar macht werden gedwarsboomd door de heren van Cuijk, die door huwelijk recht meenden te hebben het gebied. Utrecht won, maar het duurde niet lang of het Kapittel kreeg te maken met de graven van Kleef, die invloed wilden in het (nieuwe) Gelderse gebied. Het leidde er toe dat in 1247 Kleef eenderde van het gebied afdwong. De graven van Kleef bouwden in de 14de eeuw een kasteel en Claes Trouweloos werd de eerste kasteelheer, die het kasteel en de Heerlijkheid Balgoy en Keent van hen in leen kreeg. Trouweloos deed zijn naam eer aan, want in 1367 pleegde hij verraad en liet hij Gelderse troepen toe in het kasteel. Na een aantal jaren namen de Graven van Kleef wraak en in het begin van de 15de eeuw werden Balgoy en Keent op gruwelijke wijze door Kleefse troepen afgestraft. Tot het einde toe (1838) zijn Balgoy en Keent Kleefs leen gebleven.

gemeente Balgoy en Keent

Vanaf 1825 trad er in de plattelandsgemeenten rondom Nijmegen een nieuw reglement in werking dat voorzag in een gemeenteraad en een college. Het college werd gevormd door de burgemeester (in het begin nog schout genoemd) en één of meer assessoren. De burgemeester werd door de koning benoemd, de gemeenteraad door de gedeputeerde staten en de assessoren door de gouverneur. Mr. Pieter Hendrik de la Court (1778-1848) was in 1838 schout van de gemeente Balgoy en Keent. Het Rivierpolder reglement van datzelfde jaar maakte in feite een definitief einde aan de heerlijkheid Balgoy en Keent. Toch blijft ook in de jaren daarna de naam heerlijkheid Balgoy en Keent een veel gebruikte naam voor de zelfstandige gemeente. De la Court werd op zijn verzoek bij Koninklijk Besluit van 29 juli 1830 eervol ontslag verleend en Henricus van Lunen werd tegelijkertijd benoemd tot “heer van de heerlijkheid”. Zelfs in 1840 wordt bijvoorbeeld nog gesproken van de gemeenteraad van de heerlijkheid Balgoy en Keent. Desalniettemin is er dan dus wel een gemeenteraad; de eerste stappen naar een democratie.

grondwet_1848_nl_hana_2_02_04_514_01.jpg()(mediaclass-landscape-.2c9d6c4cb847ce456d63dfe410bfcb2d0db5e937)(crop-+1221+1144)(2D0596B56D6A7BBD0E523A4AC72F7CD2)

In 1848 ondertekende Willem II een grondwet die zijn invloed sterk beperkte. Minder macht voor de koning en meer voor kabinet en parlement: de grondwet van 1848 wordt het begin van onze democratie genoemd.

De Grondwet van 1848 en de daarop gebaseerde Gemeentewet van 1851 maakten een einde aan de wettelijke verschillen tussen stad en platteland. Iedere gemeente kreeg drie bestuursorganen: de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de burgemeester. De raadsleden werden voortaan direct gekozen door stembevoegde inwoners, de gemeenteraad koos uit zijn midden de wethouders en de burgemeester werd benoemd door de koning. Alle heerlijke rechten met betrekking tot voordracht van functionarissen vervielen. Verder schreef de Gemeentewet iedere gemeente een gemeentesecretaris voor, de hoogste gemeentelijke ambtenaar, die als taak had de drie bestuursorganen te ondersteunen. Voor de bestuurlijke verhoudingen was de voornaamste ontwikkeling dat het kiesrecht gedurende de tweede helft van de negentiende eeuw voor een steeds grotere groep inwoners werd opengesteld, totdat in 1917 het algemeen kiesrecht voor mannen werd ingevoerd en in 1919 ook voor vrouwen.

In 1850, nadat Henricus van Lunen eervol was ontslagen, werd Gerard Mauritz Koentz, die ook burgemeester van Wijchen was, burgemeester van Balgoy en Keent. Het gemeentearchief van Balgoy en Keent werd ook overgebracht naar Wijchen. Twee jaar later kwam op 13 april 1852 in de gemeenteraad de fusie van Balgoy en Keent met de gemeente Wijchen ter sprake, maar er werd na rijp beraad voor zelfstandigheid gekozen.

IMG_7226

De ambtsketen van de burgemeester van Balgoy en Keent (eigendom familie de Bruijn).

In 1856 werd Johannes de Bruijn, een rijke hereboer uit Balgoy, burgemeester van de gemeente Balgoy en Keent. Een nieuwe periode met veel veranderingen in de wereld, in Nederland en in de gemeente Balgoy en Keent. Johannes de Bruijn werd geboren op 05-11-1821 te Keent, overleden op 06-05-1893 te Balgoy op 71-jarige leeftijd. Hij krijgt in de raadsvergadering van 13 november 1886 met algemene stemmen eervol ontslag. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Wilhelmus Joannes Cornelius de Bruijn. Die werd geboren op 16-09-1858 te Balgoy en is overleden op 30-04-1931 te Balgoy op 72-jarige leeftijd. Hij was burgemeester-secretaris van Balgoy en Keent tot 1923. De periode van de twee laatste burgemeesters van Balgoy en Keent kent in basis de gemeentelijke bestuursstructuur, die we nu nog hebben.

In 1923 werd de gemeente ingedeeld bij Overasselt. Keent werd door de maaskanalisatie in de tweede helft van de dertiger jaren van de vorige eeuw afgescheiden en in 1958 definitief ingedeeld bij het Brabantse Ravenstein en later Oss. Na een raadplegend referendum over de gemeentelijke herindeling sprak in 1977 een meerderheid van het dorp zich uit voor aansluiting bij de gemeente Wijchen wat in 1980 ook gebeurde.

Balgoy en Wijchen

Balgoy is nu een van de kerkdorpen, die deel uitmaakt van de gemeente Wijchen. Volwaardig deel uitmakend van en geïntegreerd in de gemeente, maar nog steeds herkenbaar een eigenstandige en soms ook een beetje eigenzinnige leefgemeenschap. Een open, tolerante en betrokken gemeenschap met een rijk verenigingsleven en vele vrijwilligers, die zich ook politiek durft uit te spreken en keuzes durf te maken. Het referendum van 1977 is een duidelijk voorbeeld met een opkomstpercentage van 97%, waarbij 57% zich uitsprak voor aansluiting bij de gemeente Wijchen. De opkomstpercentages bij landelijke en gemeentelijke verkiezingen zijn altijd hoog, hoger dan de landelijke gemiddelden en Balgoyse mensen waren actief als gemeenteraadslid of wethouder.

Dat was zo in de tijd dat Balgoy onderdeel uitmaakte van de gemeente Overasselt, maar ook in de afgelopen bijna dertig jaren dat Balgoy deel uitmaakte van de gemeente Wijchen. Een sprekend voorbeeld is Ber van Haren, die eind jaren tachtig politiek actief wordt als PvdA lid en uiteindelijk drie termijnen Wijchens wethouder was, met als portefeuilles o.a. Ruimtelijke Ordening, Werkgelegenheid, Onderwijs, Sociale Zaken en Welzijn en Sport. Op WijWijchen.nl is een Wie-Kent-hem-niet buurtverhaal over hem te vinden. Ik weet zeker dat de geschiedenis en ontwikkeling van de omgeving waarin de Balgoyse mensen geleefd en gewerkt hebben, bijgedragen heeft aan de sociale en bestuurlijke betrokkenheid, die zo herkenbaar is in de Balgoyse cultuur.

Gemeenteraadsverkiezingen 21 maart 2018

GR2018iedereen zal begrijpen, dat ik niet bang ben dat Balgoyse mensen hun stem niet zullen gebruiken voor de gemeenteraadsverkiezingen 2018. Als je naar de ontwikkeling kijkt van de kleine leefgemeenschap, dan twijfel ik ook niet over de uitslag; dat zal uiteindelijk de goede uitslag zijn, want de meerderheid van de mensen kon er zich in vinden. Misschien ben ik naïef, maar ik ben er van overtuigd dat de Balgoyse mensen in de middeleeuwen en gedurende de laatste tweehonderd jaar steeds de juiste keuzes hebben willen,  kunnen of mogen maken. Anders was Balgoy niet geworden wat het nu is. We lieten en laten ons leiden door een aantal kernwaarden zoals democratisch, respect, gelijkwaardig, rechtvaardig, duurzaam, kwaliteit van het leven, transparant en integer. Waarschijnlijk niet toevallig dat deze kernwaarden ook in een van de verkiezingsprogramma’s van de Wijchense partijen voor komen. Waarden, kwaliteiten, die richting geven aan ons denken en die de keuzes beïnvloeden van ons handelen, die ons gebracht hebben waar we nu zijn en die ons in de gelegenheid zullen stellen ons nog verder te ontwikkelen.

Schaatsen op een dichtgevroren Maas

Het wekelijkse prietpraatje van Jan van Ravenstein uit Geffen op zijn WordPress weblog is naast mijn in Geffen wonende familie een welkome informatiebron over wel en wee in het Brabantse dorp waar ik geboren ben. Deze week was de titel van z’n blog “SKOTSE”. Ik moest effe nadenken voordat ik het snapte, want wij uit Geffen komen toch niet uit “Skijndel”; volgens mij zei ik vroeger altijd “schotse”, net zoals ik dat nou nog doe in Balgoy. En natuurlijk kan ik me de Karreput nog herinneren in Nuland en ik weet ook nog dat er verschillende mensen gingen schaatsen ’s winters. Maar wij niet. Wij schaatsten in Geffen zelf, in de Bieskempes of op de Wiel bij Wimke Linders en in het begin bij onze buurman Piet van de Oever achter in den hof, want dat lag een stuk lager en liep altijd onder in de winter. Jammer dat ik er geen foto’s meer van heb!

WP142 IMG_4582

Schaatsen op het “schaatsbaantje” op de kop van de Hoeveweg in Balgoy.

Hier in Balgoy werd en wordt natuurlijk ook volop geschaatst. Wij hebben natuurlijk de Maas en het hoeft maar een paar dagen te vriezen, zoals de afgelopen week, en in de ondergelopen uiterwaarden of op het speciale schaatsbaantje op de kop van de Hoeveweg wordt geschaatst. Maar echte harde winters hebben we niet meer. Dat was vroeger.

nr1-ReinierPaping

Reinier Paping tijdens de Elfstedentocht in 1963     Foto: Bert Breed

Koud was het meer dan vijfenzestig jaar geleden zeer zeker. De barre winter van 1962-1963.  Herinneren we ons nog iets van die winter van 1963? Iedereen grofweg boven de 60 jaar die je deze vraag stelt komt met verhalen over de sneeuwstormen, het bevroren IJsselmeer en natuurlijk de Elfstedentocht. De historische beelden van een heroïsch zegevierende Reinier Paping staan in ieders geheugen gegrift. Andere Tijden, het geschiedprogramma van de NTR en de VPRO, geeft een terugblik op deze strengste winter van de eeuw, die niet alleen maar sneeuw en ijspret bracht. De winter van 1962-63 was de koudste winter van de vorige eeuw. De winter van ‘63 kenmerkte zich door een extreme lange koude periode van 10 weken en begon op 22 december en duurde tot en met 3 maart. Ook daarvoor was het al koud geweest. Van 21 tot 23 november en in de eerste week van december had het al goed gevroren. De gemiddelde temperatuur is in de wintermaanden december, januari en februari is +2,2 C. Voor 1963 is dit –3,0 C. De laagste temperatuur is gemeten op 18 januari – de dag van de Elfstedentocht – in Joure en bedroeg –20,8 C.

IMG_8796kopieZW

Op de voorgrond Wim Ariëns en op de achtergrond nog enkele Balgoyse(?) mensen op een dichtgevroren Maas. Welk jaar de foto genomen is, is onbekend. (Foto: dochter Maaike Erdmann)

Toch was de Maas in dat jaar niet helemaal dichtgevroren. Wel stukken en op sommige plaatsen zijn ook wel foto’s gemaakt van mensen op de bevroren maas (bron: BHIC). 1963 was niet het enige jaar in de afgelopen eeuw waarin de rivier deels dichtvroor, maar het was wel de koudste winter van de eeuw. Dat dichtvriezen gebeurde eveneens in (waarschijnlijk) 1956, 1954 en 1947 en (zeker) in 1942, 1940, 1929 en 1917. Hoewel er in februari 1985 ook een Elfstedentocht plaatsvond en het behoorlijk winter was, was er toen zeker geen sprake van een dichtgevroren Maas. Door de intensieve scheepvaart in de tweede helft van de vorige eeuw werd het dichtvriezen ook bemoeilijkt.

Wim Ariëns, die in 1930 te Nederasselt geboren werd, zal op de foto tussen de 20 en 30 jaar oud zijn. De vraag is dan wanneer de foto gemaakt is, in 1954 of 1956 of toch in 1963. Binnen een paar uur kreeg ik al een prachtige reactie van Joke Niessing – van Haren, die nu in Grave woont, maar die geboren is en bijna haar hele leven gewoond heeft in Balgoy. “1953 (de winter van 1953/1954). Wij zijn toen met z’n allen vanuit de school over de Maas naar Keent gelopen. Zelfs tante Anna van de Heijden heeft toen haar zus tante Mina in Neerloon bezocht. En Richard en Gerrit van Berkel hadden zand gestrooid, zodat het minder moeilijk was om te lopen.”

Natuurlijk blijft de vraag wie heeft wellicht ook nog andere mooie foto’s van Balgoyse mensen, die schaatsen op een dichtgevroren Maas?

In wikipedia gelezen: kerk weg en toren in het begin van de oorlog zwaar beschadigd

Regelmatig komen er vragen binnen via de website van Pagus Balgoye. Meestal betreft het vragen over waar mensen hebben gewoond in Balgoy of informatie over bepaalde familierelaties. Dit keer betreft het informatie over de kerk van Balgoy.
De vraagsteller, dhr van Tienen, is bezig met een overzicht over 200 jaar geschiedenis van hun bouwbedrijf, B.F.van Tienen te Nijmegen (1). Uit overlevering weet dhr. van Tienen dat hun bedrijf gewerkt heeft aan de kerk of toren van Balgoy. Zijn inschatting is dat het geweest moet zijn in de jaren ’50 van de vorige eeuw. Hij wil graag weten of dit ook zo is. In het archief van het bouwbedrijf is daar helaas niets over te vinden en in wikipedia had hij gelezen dat de kerk er al niet meer was en dat de toren in het begin van de oorlog zwaar beschadigd was.

1Om mee te beginnen – en dat zal weinigen verbazen – de kerk staat er nog steeds. De roomkatholieke kerk Johannes de Doper aan de Boomsestraat, een ontwerp van de Tilburgse architect Jan van der Valk, werd in 1914 gebouwd. Het is een belangrijke kerk in neoromaanse en neogotische vormen, met toren. Gebouwd ter vervanging van een vroegere kerk, waarvan de middeleeuwse toren nog elders in het dorp staat. Het ontwerp sluit aan bij de wensen van de Liturgische Beweging (zgn. volkskerk) van begin twintigste eeuw: vergrote viering in de vorm van een onregelmatige achthoek. Grotendeels houten overwelving van het interieur; het gewelf over de viering bevat een bovenlicht. Mede doordat dit één van de laatst overgebleven kerken naar ontwerp van architect J. van der Valk is, heeft deze kerk een extra zeldzaamheidswaarde. De enige andere nog bestaande, en als kerk in gebruik zijnde, kerk van deze architect is de O.L. Vrouw Moeder van Goede Raad in Tilburg-Broekhoven (2).

Kerk beschadigd 1940

De Johannes de Doperkerk werd zwaar beschadigd na beschieting door Nederlandse militairen in 1940 

De toren van de kerk werd inderdaad zwaar beschadigd in het begin van de oorlog, zoals dhr. van Tienen gelezen had in wikipedia. Op 10 mei 1940 brak de oorlog uit en vielen de Duitsers ons land binnen en dit had ook voor Balgoy gevolgen. In het Registrum Memorial Parochiae de Balgoy, Keent et Dimidia Parte Page Neerasselt Cum de “de Wegelaar” 30 Martii 19010 (3) wordt dit beschreven door de toenmalige pastoor van Balgoy, pastoor K.J. Aarts. Een memoriale (memoriaal) is een aantekenboek waarin men achtereenvolgens lopende zaken vermeldt. Volgens bisschoppelijk voorschrift diende het door elke pastoor te worden bijgehouden, zodat de opvolger zich goed kon informeren over de geschiedenis en over het financieel reilen en zeilen van zijn nieuwe standplaats. Van deze plicht heeft de ene pastoor zich nauwgezetter gekweten dan de andere.

Kerk beschadigd 1940

Beschrijving van de poging van Nederlandse militairen om in mei 1940 de toren van de kerk op te blazen in het Registrum Memorial Parochiae. De tekst aan de onderkant is commentaar van Wim Verhoeven over additionele schade aan vijf woningen in Balgoy.

Zoals hierboven door pastoor Aarts beschreven, waren de beschadigingen aan de kerk van dien aard dat de kerkelijke diensten moesten worden gehouden in een zaal van het patronaat. Begin 1941 kwam het bericht dat de kerk hersteld zou worden. De kosten werden betaald door het Departement van Defensie en bedroegen 16.613 gulden. Het werk werd onderhands gegund aan de firma Thijsse Klaassen en Wessels uit Wijchen (3), dus hier was bouwbedrijf B.F. van Tienen niet bij betrokken.

Pastoor Aarts overleed in november 1957 en precies een jaar later werd Hendrikus Gerardus Remy de nieuwe pastoor van Balgoy. Toen pastoor Remy met de hulp van het bisdom de boekhouding inventariseerde, bleek de situatie niet erg rooskleurig. Hij schreef zelf in het Registrum Memorial Parochiae “dat alles nog niet zo mee viel”.

Verbouwing kerk 1959

Detail uit het Registrum Memorial Parochiae in 1959

Er werd een inventarisatie gemaakt van de staat van de kerk en pastorie met een globale kostenraming van de uit te voeren werkzaamheden (4). De gebouwen waren aan een noodzakelijke reparatie toe ter waarde van 56.000 gulden. In het Registrum Memorial Parochiae 1959 kunnen we lezen wie het werk gegund werd, waarbij we kunnen vaststellen dat dhr. van Tienen een goede inschatting heeft gemaakt. Het “hout en metselwerk” werd uitgevoerd door B.J. van Tienen uit Nijmegen.

Verbouwing kerk 1959

Aanbesteding van de noodzakelijke reparaties aan kerk en pastorie

Het bisdom nam het merendeel van de kosten voor haar rekening, maar Pastoor Remy wist toch ook op allerlei manieren en met ludieke acties de parochianen te stimuleren om bij te dragen in de kosten. Hij startte o.a. een verjaardagsactie, waarbij parochianen werd gevraagd om een cent te doneren voor ieder jaar dat men oud was. Maar ook zelf leverde hij salaris in; de maandelijkse bijdrage voor de pastoor van 1700 gulden werd verlaagd tot 1200 gulden en het verschil werd een bijdrage voor de kerk (5).

Bronnen:

  1. Website van BF VAN TIENEN AANNEMERSBEDRIJF B.V.
  2. Website van ReliWiki.nl
  3. Ter Herinnering: Renovatie 1997 Kerk Balgoy, Wim Verhoeven
  4. Inventaris van het archief van de parochie H. Johannes de Doper Balgoij (2012) J.P.H. Daverveld
  5. 75 jaar Kerkkroniek Balgoy (1989) Wim Verhoeven

Wandelroute Balgoy bij gelegenheid van OMD 2017

Op 3 september werd een nieuw Balgoys boek gepresenteerd met als titel “Boeren, burgers en buitenlui – verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse”. De titel van het boek is een verwijzing naar het thema van Open Monumenten Dag 2017: “Boeren, burgers en buitenlui”. De korte verhalen in het boek hebben betrekking op de leefbaarheid van de kleine leefgemeenschap Balgoy en zijn voorbeelden voor zowel geboren en getogen Balgoyenaren als voor nieuwe inwoners. Het verbindt de Balgoyse en Keentse mensen met het landschap, werk, culturele leven en de bebouwing.

Behalve de boekpresentatie was er ook een kleine expositie die aansloot bij het OMD-thema en bij de inhoud van het boek. Deze keer was die expositie maar deels in de Oude Toren en verder in de vorm van een korte wandelroute van ca. 4 km die je op eigen gelegenheid kon lopen met op een aantal plaatsen uitleg over de plek waar je dan bent. Start- en eindpunt van de wandeling was bij de Oude Toren.

Handout bij expo
De routebeschrijving als pdf-bestand downloaden 

Zoals op het plaatje hierboven is te zien, is de wandelroute ingetekend op de kaart van de “Balgoyse ommetjes”. Deze kaart is ook te raadplegen bij de kerk aan de Boomsestraat. Hoewel de borden met uitleg alleen op 3 en 10 september geplaatst waren, is het wellicht toch de moeite waard om de wandeling te maken. Hier vindt u de uitleg die op de borden te lezen was en de wandelroute kun je ook bekijken via Google Maps. Zelf wandelen met deze informatie is natuurlijk nog leuker.

Start- en eindpunt van de wandeling is bij de Oude Toren.

  1. Eerste uitlegpunt is in de Torenstraat ter hoogte van de driesprong met de Herreweg. Hier woont en werkt de familie Jans. Het boeren zit ze in de genen (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 79).
    df85a-afbeelding1
  2. Een stukje verderop op de hoek met de Hoeveweg staat het oude verenigingsgebouw. Dit was lang de plek waar harmonie Kunst en Vriendschap wekelijks repeteerde (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 97).
    6
  3. Tegenover het oude verenigingsgebouw staat de “nieuwe” kerk. Deze kerk uit 1914 verving de kerk waarvan de oude toren nog resteert en waar de wandeling begon. De geschiedenis van de kerk in Balgoy en Keent voor zover nu bekend begint in de elfde eeuw (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 43).
    1
  4. Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan werd in 2014 bij de kerk een Mariakapel gebouwd (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 47).

    Feestelijke inzegening van de Mariakapel in Balgoy
  5. Een stuk verderop in de Hoeveweg richting Maas stond tot halverwege de jaren zestig de lagere school. Nu is er alleen nog weiland.
    Afbeelding1
    De reden van het bouwen van deze school, wanneer en waarom op die plek, toentertijd halverwege de Hoeveweg (of Molenweg), is niet helemaal duidelijk. Een voor de hand liggende reden dat deze locatie gekozen werd is omdat ook de kinderen uit Keent naar die school gingen. Op de website van “huis van de Nijmeegse geschiedenis”  wordt 1914 genoemd als begin. In 1964 werd de school gesloten en niet lang daarna afgebroken. De kinderen gingen naar de nieuwe Roncallischool aan de Boomsestraat (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 107).faa4d-screenshot
  6. Boven aan de dijk aangekomen hebt u een schitterend uitzicht over de Maas, die zo verweven is met de geschiedenis van Balgoy en Keent. De veerpontsteen die er als monumentje ligt is nog het bewijs van het veerpont dat Balgoy en Keent verbond in de eerste jaren na de maaskanalisatie (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 49).
    Een veerpont tussen Balgoy en Keent 1938 - 1952
  7. Wandelend over de dijk en genietend van het prachtige landschap bereikt u de Herreweg. Vanaf dat punt hebt u een mooi uitzicht over de Loonsewaard, in vergeten stukje Brabant bij Balgoy.
    2
    De scheiding van Balgoy en Keent bijna driekwart eeuw geleden is vaker onderwerp van gesprek. Maar dat de Maaskanalisatie van destijds ook een stuk Brabant naar Gelderland overhevelde, is minder bekend. De Loonsche Uiterwaarden, vandaag de dag beter bekend als de Loonse Waard, werden door het rechttrekken van de Maas voorgoed gescheiden van Neerloon, het dorpje dat dit gebied zijn naam gaf.
    Uiteindelijk werd de Loonse Waard aangewezen als ontzandings- én recreatiegebied. Er kwamen twee jachthavens en de plaatselijke jeugd maakte aan een van de zandgaten zijn eigen Balgoy Beach (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 103).
  8. Via Herreweg en Korte Herreweg komt u in het oudste deel van Balgoy: de Holdse Hoek (“Den Holdschen Hoek”). Daarna gaat de route via de Houtsestraat weer terug naar de oude toren, waar de wandeling begon (Boeren, burgers en buitenlui, Verhalen over Balgoy en de Balgoyse minse, blz. 53).

Meer informatie over de geschiedenis van Balgoy en Keent vindt u op de website van de Heemkundekring Pagus Balgoye.

Hanna Kersten trouwt met Piet Jans uit Escharen – over burgemeesters en gemeentesecretarissen

Piet Jans 50 jaar getrouwd

Hulde aan het gouden bruidspaar Piet Jans en Hanna Kersten in 1960

Hanna Kersten uit Balgoy en Piet Jans uit Escharen trouwden in 1910. Om precies te zijn op 6 mei 1910 in Balgoy (BS Balgoy, inventarisnummer: 8073).

Om meer te weten te komen over wie er in een bepaalde periode waar gewoond heeft in Balgoy, kan het bevolkingsregister van de gemeente uitkomst bieden. In andere gemeentes kan gebruik gemaakt worden van 10-jaren tafels, een index met periodes van 10 jaren. Het bevolkingsregister van Balgoy heeft geen index. Er is een digitaal bestand beschikbaar met 246 images, die verdeeld zijn over twee periodes, de periode 1860 – 1890 en de periode 1890 – 1923. De administratie stopt in 1923, omdat Balgoy en Keent vanaf 1924 gemeente Overasselt zijn geworden. Het ligt voor de hand om in de periode 1890 – 1923 te gaan zoeken naar het blad met gegevens over Hanna Kersten en Piet Jans, wetende dat ze in mei 1910 getrouwd zijn in Balgoy.

record-image_3QS7-L935-YW52

Bevolkingsregister Balgoy 1910 – 1923, blad 61, Wijk A No. 30

In de laatste kolom staat achter de naam van het hoofd van het gezin, Petrus Johannes Jans, “overgenomen van blad 66 hierachter”. Dit is een verwijzing naar blad 66, de lijst met namen geregistreerd in de periode 1890 – 1910.

record-image_3QSQ-G935-YW17

Bevolkingsregister Balgoy 1890 – 1910, blad 66, Wijk A No. 31

De belangrijkste conclusie die getrokken kan worden als je blad 66 bekijkt, is dat Piet Jans na het huwelijk in 1910 ingetrouwd is bij zijn schoonmoeder Elisabeth de Bruijn. Schoonvader Hendricus Kersten overleed in september 1909 en Elisabeth de Bruijn is initieel ingeschreven als hoofd van het gezin. Als Petrus Johannes Jans op 7 juni 1910 wordt ingeschreven, wordt hij ook hoofd van het gezin. Verder valt op dat het adres in de periode 1910 – 1923 veranderd is van Wijk A No. 31 in No. 30. In de periode 1890 – 1910 is No. 29 doorgestreept en No. 31 geworden.

record-image_3QSQ-G935-YWLD

Bevolkingsregister Balgoy 1860 – 1890, blad 7, Wijk A No. 29

Als we nog verder teruggaan in de tijd (1860 – 1890) dan blijkt dat Hendricus Kersten op zijn beurt is ingetrouwd bij zijn schoonvader Arnoldus de Bruijn. Schoonmoeder Wilhelmina Danen was al overleden in 1873. Hendricus Kersten en Elisabeth de Bruijn trouwen in Balgoy op 28 april 1876 (BS Balgoy, inventarisnummer: 6448). Het adres is dan Wijk A No. 29 (was in die periode eerst No. 28 en later No. 30).

Wat verder opvalt is dat de handschriften in de verschillende periodes anders zijn wat suggereert dat er meerdere gemeentesecretarissen zijn geweest. Dit klopt ook wel volgens een document wat ik ooit op http://www.balgoy.nl heb gelezen en waar ook via wikipedia naar verwezen wordt. Daarin staat dat Johannes de Bruijn vanaf ca. 1851 gemeentesecretaris was, hoewel er geen benoemingsbesluit in de Balgoyse raadsverslagen te vinden is. Hij was de opvolger van Haverkamp die in Nijmegen woonde. Zijn ontslag ging niet zonder slag of stoot. Tevens veroorlooft Johannes de Bruijn zich zijn oudste zoon Wilhelmus, die gedurende de laatste jaren steeds de werkzaamheden ter secretarie heeft waargenomen, voor gemeentesecretaris bij de raadsleden aan te bevelen. Johannes de Bruijn was burgemeester-secretaris te Balgoy, rentmeester (1892), geboren op 05-11-1821 te Keent, overleden op 06-05-1893 te Balgoy op 71-jarige leeftijd. Hij was burgemeester-secretaris van de gemeente Balgoy en Keent van 1856 tot 1886. Hij was een rijke hereboer, die blijkens notariële acten veel land bij kocht. Verder was hij heemraad en rentmeester. Hij was de zoon van Hermanus de Bruijn en Antonetta (Antonia) Toonen. Deze en meer gegevens zijn te vinden in een uitgebreide genealogie van Jacobus de Bruijn. Johannes de Bruijn krijgt in de raadsvergadering van 13 november 1886 met algemene stemmen eervol ontslag als gemeentesecretaris per 1 december 1886.

image256

Wilhelmus Johannes Cornelius de Bruijn, oud-burgemeester-secretaris van de gemeente Balgoy, oud-heemraad van het polderdistrict Rijk van Nijmegen, lid van de derde orde van den H. Franciscus

Per diezelfde datum wordt de heer Wilhelmus Joannes Cornelis de Bruijn (zijn zoon) benoemd tot gemeentesecretaris. De voorzitter (zijn vader) onthoudt zich van de stemming. In de vergadering van 25 november 1886, nog geen twee weken later dus, wordt het ontslag en benoeming van de gemeentesecretaris ingetrokken en opnieuw besloten bij missive van de commissaris van de koning (in die tijd was Willem III koning der Nederlanden (1817 – 1890). Wilhelmus Joannes Cornelius de Bruijn werd geboren op 16-09-1858 te Balgoy en is overleden op 30-04-1931 te Balgoy op 72-jarige leeftijd. Hij was burgemeester-secretaris van Balgoy van 1886 tot 1923; verder was hij hereboer op een mooi bedrijf van ± 40ha. Ook was hij heemraad van het polderdistrict “Rijk van Nijmegen” en nog rentmeester.

De secretarie van de gemeente Balgoij en Keent was tot 1881 gevestigd in het pand van H.M. van Eldonk, op een hoek van de Torenstraat ter hoogte van waar nu de oude toren is. In dit pand was ook een café met een drankwetvergunning gevestigd en dit was er de oorzaak van dat er in 1881, toen een dergelijke combinatie door de drankwet van dat jaar verboden werd, een nieuwe secretarie en raadkamer moest komen. Op 31 juli 1883 besloot de raad daarom tot uitvoering van een plan om een raadkamer en secretarie te bouwen in een gedeelte van het achterhuis van de onderwijzerswoning (Archief secretariaat Balgoy en Keent, inv. nr. 4). Een aantal jaren daarvoor, in de raadsvergaderingen van 21september, 26 oktober en 7 december 1878, was er ook reeds gesproken over het gebruik van een gedeelte van de onderwijzerswoning, vooralsnog echter niet als secretarie en raadkamer, maar als archiefbewaarplaats. Het nieuwe secretariaat werd eind 1884 of begin 1885 in gebruik genomen.

image065

De onderwijzerswoning in Balgoy. Links in het hekwerk was het toegangspoortje naar het gemeentehuis, waarvan de ingang zich onder de vlaggenstok bevond.