Een eigenhandig getekend topografisch kaartje van Balgoy op briefkaart formaat

Handgetekend topografisch kaartje van Balgoy (Archief Wim Verhoeven)

Regelmatig komen er via de website van Heemkundewerkgroep Pagus Balgoye vragen binnen over de geschiedenis van Balgoy. Zo ook deze morgen.

Vraag gesteld via de website van Pagus Balgoye

Voor het antwoord moeten we meer dan veertig jaar terug in de tijd. Op 1 september 1977 werd de eerste spade in de grond gezet voor de bouw van het nieuwe dorpshuis. De gemeente Overasselt (waartoe Balgoy in die tijd hoorde) en “het Stichtingsbestuur Dorpshuis Balgoy”, bestaande uit Wim Verhoeven, Wil Berben, Jan Gerrits, Gerrie Willems en Riek van Haren, waren het eens geworden over een nieuw te bouwen gemeenschapshuis (bron: De Gelderlander 29 juli 1977).

Dorpshuis ’t Ballegoijke in aanbouw 1977 (Archief Wim Verhoeven)

De bouw moest wel voor een deel worden opgebracht door de Balgoyse gemeenschap zelf en dat betekende ook dat er geldacties moesten worden gehouden voordat in 1977 met de bouw kon worden gestart. Zo werd er in de carnavalsoptocht op een ludieke manier gecollecteerd, werden bouwsteentjes met het opschrift “Dorpshuis Balgoy” gemaakt en gebakken op school en voor fl. 2,50 van de hand gedaan en er werden van een zestal karakteristieke gebouwen in Balgoy tekeningen gemaakt op briefkaartformaat door frater Silvinus Verhoeven uit Oss, die eveneens goed werden verkocht.

Door Wim Verhoeven zelf geschreven notitie uit zijn archief, waarin de geldacties voor de bouw van het dorpshuis worden opgesomd (Archief Wim Verhoeven)
Bouwsteentjes ( 4,5×2,5 cm) gemaakt door leerlingen op school (foto: Werner Peters)

Zoals hierboven in de notitie te lezen, waren de tekeningen gebaseerd op foto’s gemaakt door Wim Verhoeven en Wim zal ook wel de concepttekening gemaakt hebben voor het eigenhandig getekende topografische kaartje. Het resultaat was een set van zeven briefkaarten, waaronder dus ook de plattegrond van Balgoy. Hieronder enkele voorbeelden van de briefkaarten met de originele foto’s afkomstig uit het archief van Wim Verhoeven.

Wim Verhoeven vertelt meer dan acht jaar na zijn overlijden nog een verhaal

Foto gemaakt in het dorpshuis na afloop van een bijeenkomst van de Heemkundewerkgroep  
Pagus Balgoye. Vlnr. Theo Verheijen, Wim Verhoeven en Ries van Haren, drie markante Balgoyse mensen (maart 2001, © Piet van Erp)

In 2012 overleed Wim Verhoeven. Met het overlijden van Wim verloor Balgoy een markant persoon; iemand die met zijn boeken het dorp aan de Maas op de kaart zette in de regio, is te lezen in het In Memoriam dat de Gelderlander publiceert op 27 maart 2012. Wim Verhoeven was inderdaad een markante Balgoyse mens, een mens die het dorp en zijn inwoners een gezicht heeft gegeven. Hij kon fanatiek verhalen schrijven, met veel leuke wetenswaardigheden en anekdotes. Ik schreef er al eerder over in 2013, omdat de toen nieuwe inwoners van Balgoy, Marcel en Saskia Mattheijer, die op de Hoeve in het huis van Wim Verhoeven waren komen wonen na diens overlijden, op de zolder tussen achtergebleven spullen een speciaal vaandel vonden. Marcel en Saskia wonen nog steeds in hetzelfde huis op de Hoeve en gisteren postte Marcel een heel bijzonder bericht op Facebook.

Rare punt aan het voeteneind van het bad © Marcel Mattheijer

Hij schrijft: Dat Wim Verhoeven een bijzondere man was wist iedereen natuurlijk in het dorp Balgoy, we hebben al veel ‘schatten’ in het huis gevonden, maar wat me vandaag is overkomen MOET ik met jullie delen.
We zijn al jaren het huis aan het verbouwen en sinds enkele dagen bezig met de badkamer. Hier stond aan het voeteneind van het bad altijd een rare punt waarvan we het nut niet wisten. Tot vandaag..

Pullove per il 111/ 
OELLA
een aluminium koker waar een fles whiskey of iets dergelijks in bewaard wordt © Marcel Mattheijer

Bij het wegnemen van het bad viel mij een koker op, je kent het wel zo een aluminium koker waar een fles whiskey of iets dergelijks in bewaard wordt. Deze hebben wij geopend en wat we vonden was een tijdcapsule, bewust neergelegd door dhr. WTJ Verhoeven geb. 18-02-1929! In deze capsule een oud paspoort van dhr. Verhoeven, een 5 gulden stuk, rijksdaalder, gulden, kwartje, dubbeltje en een 5 cent stuk. Maar het mooiste, een brief met ‘De Vinder Gegroet!’ met daarin het levensverhaal van ons huis!
Mooi verhaal toch Piet van Erp? Naast de vaandel van een paar jaar terug is dit onze mooiste vondst. De brieven zet ik niet op facebook i.v.m. de vele namen die erin staan.

Paspoort van Wim Verhoeven © Marcel Mattheijer

Na lezen van de brieven, die de geschiedenis van het huis aan de Hoeveweg en zijn bewoners vertelt, besloot ik om de familie Verhoeven te vragen of zij bezwaar zou hebben tegen plaatsen van de brief “De vinder gegroet!”. Met hun instemming volgt hier de inhoud van de brief:

De vinder gegroet!
Dit huis. Is gebouwd in 1914, in eigendom van het school-kerkbestuur als ambtswoning voor het toenmalige hoofd der school Theodorus Verhoeven. Hij bewoonde dit huis met zijn vrouw Aleida Pallada en hun kinderen: Miets, Wim, Theo, Jan, An, Ida en Riek.

Familie Verhoeven, Balgoy ca. 1905. vlnr: zoon Theodorus, vader Theodorus, zoon Wim, moeder Alleida Pallada, dochter Ida, Maria (Miets) en op de stoof zoon Jan. © Wim Verhoeven 

Na zijn pensioen ging Theodorus met zijn gezin in Nijmegen wonen. Als hoofd der school werd hij opgevolgd door zijn zoon Jan, die intussen gehuwd was met Johanna Bodenstaff uit Wijchen. Uit dit huwelijk werden vier kinderen geboren, Wim, Theo, Jan en Lia.

vlnr.: Lia, Jan Verhoeven, Theo, Johanna Verhoeven – Bodenstaff, Jan, Wim © Wim Verhoeven 

Na de plotselinge dood van Jan L. Verhoeven in 1965 bleef zijn vrouw nog enkele jaren alleen hier wonen; de kinderen waren allen getrouwd en woonden elders.
De ambtswoning was een blok aan het been van het kerk-schoolbestuur geworden vooral door gebrek aan financiële middelen. Onderhoud was nauwelijks gepleegd alhoewel de woning hard toe was aan een flinke renovatie. De eigenaar wilde liever verkopen en de familie Verhoeven had de eerste keuze. Ik heb toen de in slechte staat zijnde woning in 1967 gekocht voor fl. 27.500,-.
Moeder wilde hier niet alleen blijven wonen en verhuisde in 1967 naar ’s Hertogenbosch waar ook haar dochter Lia woonde. Het huis stond dus leeg en zou door mij verbouwd worden.
Door problemen met de bouwtekening heeft het geduurd tot 1969 voor het huis voor fl. 110.000,- opgeknapt was. De gebroken “Franse kap” is o.a. vervangen door een normaal zadeldak waardoor de inhoud aanzienlijk groter werd; er is centrale verwarming gekomen en de indeling van de kamers beneden is totaal veranderd. De bovenverdieping is nagenoeg hetzelfde gebleven.
In 1969 ben ik hier met mijn toenmalige vrouw, Coby Seegers en onze kinderen Hanneke en Jeroen, ingetrokken. Naast onderwijzer aan de St. Paulusschool voor moeilijk lerende kinderen in Oss, was ik gediplomeerd heilgymnast-masseur (fysiotherapeut) en had na schooltijd een eigen praktijk. Ook hier; zodat deze kamer tot 1979 massage kamer was. In dat jaar ben ik gescheiden van mijn vrouw om in 1982 mijn leven verder te gaan delen met Monica Simon. Deze had vaak veel last van reumatische pijnen en haar specialist van de Maartenskliniek Nijmegen adviseerde: warmwater baden, vandaar deze verbouwing in de eerste helft van oktober 1991. Door
W.Th.J. Verhoeven
Geb. 18-02-1929

Eerste pagina van de brief “De vinder gegroet!” in het mooie herkenbare handschrift van Wim Verhoeven. De brief wordt op zijn plaats gehouden met muntstukken die ook in de koker zaten © Marcel Mattheijer
Bij de koker was ook een vel papier aan de muur geplakt waarop Wim een groet doet aan de vinder, waarmee ook de datum van plaatsing duidelijk is © Marcel Mattheijer

Het verhaal tussen Maas en Waal

Het “Verhaal tussen Maas en Waal” is een nieuwe website, www.verhaaltussenmaasenwaal.nl, die vertelt hoe bewoners eeuwenlang geleefd hebben tussen de twee rivieren. Het water sijpelt, stroomt of klotst door alle verhalen, waarin landschap, economie en macht aan bod komen. Duik in dit Verhaal, ga af en toe kopje onder. En kom boven met een frisse blik op de kolkende geschiedenis van dit land en zijn bewoners.

Een van de verhalen gaat over Balgoy en de Maas. Begin twintigste eeuw zijn er grote zorgen over de waterbeheersing van de Maas. Tussen 1900 en 1927 veroorzaakt de Maas veel problemen. De regering in Den Haag besluit de dijken van de Maas te verzwaren. Bij de overstromingen van 1926 concluderen de bestuurders dat dijkverzwaring alleen onvoldoende is. Waar deze conclusie toe leidde leest u op de nieuwe website.

“Werkkamp Balgoij” aan de Eindschestraat waar tewerkgestelden werden ondergebracht, die werkten aan de maaskanalisatie.

Tewerkgestelden uit Nijmegen en West-Nederland in Werkkamp Balgoy ingezet bij maaskanalisatie. Meer info vindt u ook elders in deze blog.

Wie was Willem Coenraad van Rappard?

Op zoek naar een vroege eigenaar van de grond waarop ik nu woon op de Lingert, stuit ik op een naam die binding suggereert met het kasteel van Balgoy. Op de kadasterkaart van 1832 wordt aangegeven dat de eigenaar van sectie E24 en E25 Willem Coenraad van Rappard is.

Kadasterkaart 1832 met Wijchen sectie E25
Overlay van perceel Wijchen E25 en de huidige situatie op de Lingert

Voordat Balgoy en Keent een gemeente werden, was het een heerlijkheid. De laatste die het kasteel van Balgoy kocht en heer werd van de heerlijkheid was Bernhard van Rappard van Balgoy in 1780. In januari 1798 vond er een staatsgreep plaats en kwam er een nieuwe staatsregeling, waardoor er op het platteland in snel tempo het één en ander veranderde. Het ambt van Maas en Waal kreeg een nieuw bestuur, de heerlijke rechten werden afgeschaft en de heerlijkheden, waaronder Balgoy en Keent, werden formeel opgeheven. Toch bleef de heer van Balgoy en Keent het voor het zeggen hebben. In die tijd deed de heer het bestuur van het dorp samen met afgevaardigden van de inwoners die land hadden, de geërfden. Voor de dagelijkse gang van zaken konden zij een schout en buurmeesters aanwijzen. De laatste heren van de heerlijkheid Balgoy en Keent, Bernhard van Rappard (overleden in 1819) en diens zoon Coenrad Willem Le Mercier van Rappard waren tevens schout in het schoutambt Balgoy en Keent. Jhr. Coenraad Willem was heer van Balgoy en Keent en schout van Balgoy en Keent vanaf 1817, lid raad van Nijmegen vanaf 1819 en heemraad (polderbestuurder) van het land tussen Maas en Waal). Hij overleed op 49-jarige leeftijd te Nijmegen op 16 september 1824.

Ruïne van het Huis tot Balgoy in de twintigste eeuw (Bron: Mien Jacobs Spann).

Dus Coenraad Willem Le Mercier van Rappard overleed in 1824; wie was dan Willem Coenraad van Rappard, die in 1832 nog leefde? Misschien de zoon van Coenraad Willem? Ik heb het antwoord nog niet gevonden, maar het lijkt niet waarschijnlijk. Coenraad Willem Le Mercier van Rappard was gehuwd met Alida Maria de la Court. Na diens dood in 1824 ging het Huis te Balgoij over aan de familie De la Court. Over kinderen die mogelijk erven wordt niet gesproken. De gronden om het kasteel worden dan beheert door Pieter Maria de la Court (1814 – 1872), rentenier te Nijmegen. Later wordt het kasteel doorverkocht aan Louis Machen. Na diens noodlottig overlijden volgde de familie Zuynderhoudt. Bij een openbare verkoop van het huis en de restanten van de inmiddels versnipperde heerlijkheid, werd de kasteelruïne gekocht door Albert Spann, de dorpsveldwachter van Balgoy en Keent. Blijft dus de vraag wie was Willem Coenraad van Rappard, die eigenaar was van het bouwland op de Lingert?

En toen was het stil…..

Het is al weer een tijd geleden dat er een bericht verscheen op deze blog. De intelligente lockdown ten gevolge van de corona-pandemie veranderde niet alleen op ons werk (thuiswerken) veel, maar ook ons hele sociale leven met familie en verenigingen werd helemaal anders. Hoe het verder zal gaan is afwachten, want het aantal besmettingen neemt momenteel weer toe.

Uitreiking van de Koninklijke Erepenning aan 100-jarige muziekvereniging Kunst en Vriendschap. Burgemeester van Beek vertelt en het voltallige bestuur luistert aandachtig.

Toch was er genoeg te vertellen. Alleen al het feit dat op donderdagavond 2 juli jl. op de parkeerplaats van dorpshuis ’t Balgoyke leden, ereleden en vrijwilligers van Harmonie Kunst en Vriendschap Balgoy samengekomen waren voor een speciale bijeenkomst ter afsluiting van het jubileum jaar.

Ter gelegenheid van haar 100-jarig bestaan mocht ik als voorzitter uit handen van burgemeester Marijke van Beek een Koninklijke Erepenning in ontvangst nemen. Deze bijzondere eer valt maar weinig verenigingen in ons land ten deel. Maar de verrassing was nog niet compleet. Ook de activiteiten van mijzelf waren in Den Haag blijkbaar niet onopgemerkt gebleven. Na de uitreiking van het ereteken werd ik ook nog toegesproken door de burgemeester en volgde een benoeming tot Lid in de Orde van Oranje-Nassau. Ook de websites van de Gelderlander, RN7 en harmonie Kunst en Vriendschap doen verslag.

Wonen in Kerkeveld op de Lingert
De wetering die langs de Lingert loopt verbindt het Wijchens Meer met de Balgoysewetering.

Een grote verandering die ook in de afgelopen maanden plaatsvond, is dat ik verhuisd ben naar Wijchen. Inderdaad heb ik Balgoy (hopelijk tijdelijk) verlaten en een nieuwe stek gevonden in het Wijchense Kerkeveld. Natuurlijk is Balgoy niet uit het oog verloren en verandert er niets aan mijn verbondenheid met de Balgoyse gemeenschap. Er is niks mis met een andere kijk op Balgoy, vanuit Wijchen Zuid (of Balgoy Noord, ’t is maar net hoe je het bekijkt). De binding met het water blijft en via de Woordsestraat en Rijdtsestraat sta je binnen tien minuten bij de oude toren. Via de Elshof, het brugje over de Balgoyesewetering en boerderij de Gamert kan natuurlijk ook.

In het gebied tussen Woord en Lunen, Kerkveld, werd vanaf begin jaren negentig een nieuwe wijk gebouwd, Kerkeveld.

Dit waren van oudsher de twee gangbare manieren om van Balgoy naar Wijchen te gaan. Vanaf dat ik in Balgoy ben gaan wonen is aan de andere kant van de Balgoysewetering een nieuwe wijk gebouwd, Kerkeveld. De wijk Kerkeveld bestaat uit verschillende buurten: Diemewei, De Meren, De Flier, De Lingert en De Gamert. De Meren en Diemewei waren in de beginjaren van Kerkeveld de enige buurten.

In de eerste fase werden de Meren en Diemewei gebouwd

Later kwam hier de Flier en de Gamert bij. Nog een tijd later vestigde zich ook de buurt de Lingert in Kerkeveld (Bron: Wikipedia).

De situatie op dit moment. Nieuwe woonplek is aangegeven met *. Deze woningen zijn in 2002 opgeleverd volgens de buren en vorige bewoner.
Advertentie uit de Provinciale Geldersche en Nijmeegse Courant uit 1907.

Ik was wel benieuwd waarom deze buurt de naam “de Lingert” heeft gekregen. Het enige wat ik tot nu toe gevonden heb is een advertentie uit 1907 in de Provinciale Geldersche en Nijmeegse Courant, waarin vermeld wordt dat in cafe Burgers te Lunen onder andere het halfgewas van twee percelen rogge en twee percelen tarwe publiek is verkocht. Het betrof percelen op de Lingert. Dit suggereert dat de Lingert agrarische grond was in deze buurt. Een leuke bijkomstigheid is, dat ik nu net als de Alvernezen, die op Alverna wonen, kan zeggen dat ik op de Lingert woon.

Uitzicht vanuit de Lingert op Lunen.

Natuurlijk ben ik nieuwsgierig naar nog meer (historische) informatie over deze mooie rustige nieuwe woonplek en de eventuele verbinding van deze plek met Balgoy. Van boerderij de Gamert aan de westkant van Kerkeveld weten we dat de laatste agrariër die er heeft gewoond (dus voordat oud-raadslid Rob Engels de boerderij kocht in 1995) wortels had in Keent (Tweestromenland, nummer 88 uit 1996). Zijn naam was Lambertus Broeren, zoon van Huub Broeren uit Keent en Pieta Sengers uit Wijchen. Lambertus breidde de Gamert uit van ongeveer 31 tot 42 ha. Dit was met name uitbreiding met gronden die oorspronke­lijk bij het Balgoysch kasteel behoor­den. De gemeente Wijchen betaalde in 1994 ongeveer 6 miljoen gulden voor de Gamert. De grond werd, behalve voor het woonhuis met het bijbehorende erf (ongeveer 2000 m2) gebruikt voor het realiseren van bouwplannen in Kerkeveld.