Balgoy en WOII, herinneringen doorgeven

Kaft Tweestromenland 177De periode 1940 – 1945 en de Tweede Wereldoorlog zijn zelden onderwerp van deze blog. Dit heeft geen speciale reden anders dan dat het niet mijn persoonlijke interesse heeft. Natuurlijk begrijp ik de impact die het heeft gehad en nog steeds heeft op de mensen die die periode hebben meegemaakt. Daarom ook is het heel belangrijk dat hun verhalen, nu deze generatie nog leeft, wordt opgetekend en vastgelegd. Het artikel in het Maas en Waals Tijdschrift voor Streekgeschiedenis Tweestromenland is dan ook meer dan de moeite waard om te lezen: “De lotgevallen van de familie Kwant in Balgoij, oktober 1944 tot maart 1945”.

Nijmegenaar Carel Kwant vertelt zijn verhaal over Nijmegen bij het begin van Operatie Market Garden in september 1944, de voortdurende beschietingen van de stad en zijn leven in de (schuil)kelder.  Het artikel begint met een citaat van hem: “Als ik leerlingen in mijn klas had die uit Balgoij kwamen, vertelde ik hen altijd over mijn jeugdherinneringen. Die leerlingen waren b.v. Charles van Haren, Sander v.d. Boogaard, Wim Willems, Wilma Willems en Liesbeth Wintjes. Het leek mij leuk om die herinneringen in Tweestromenland door te geven aan alle geïnteresseerden.” Het gezin Kwant werd in oktober 1944, samen met een aantal buurtgenoten, naar Balgoy gebracht. Hij had nog nooit van Balgoy gehoord. In het artikel vertelt Carel dat het gezin tot december bij het gezin Thijs Francissen werd ondergebracht, toen naar de familie Wim en Cato Willems verhuisde en in januari tot maart 1945 werd ondergebracht bij het echtpaar Harry en Mieneke Theunissen. In maart keerde het gezin terug naar Nijmegen, dat toen weer veilig was.

Harry Theunissen en Mien van Overbeek aan het melken.

Harry Theunissen en Mien van Overbeek aan het melken (bron: Geleefd Verleden, Balgoy in de 20e eeuw van Ries van Haren)

Carel Kwant en zijn gezin waren niet de enige gasten van het echtpaar Theunissen in de tweede wereldoorlog. Harry en Mieneke namen ook verschillende onderduikers in huis. Ze hadden een nieuwe boerderij in de Korte Herreweg, een gemengd bedrijf met ruim drie buunder grond, twee koeien, een paard, tien varkens en kippen. De twee kippenhokken stonden een beetje verscholen in de boomgaard die ze ook hadden. In een van de hokken, onder de grond, vond ook een geallieerde luchtmachtsoldaat een schuilplek tot de bevrijding (Bron: Geleefd Verleden, Balgoy in de 20e eeuw van Ries van Haren, blz 69).

Sigbert Toonen Dekkers

Sigbertus Marinus Toonen Dekkers

Er zijn zeker nog meer herinneringen en verhalen over Balgoy en de tweede wererldoorlog, die bewaard moeten blijven voor het nageslacht. De meesten in Balgoy kennen het verhaal van Sigbert Toonen Dekkers, die in mei 1940 net als enkele andere mannen uit Balgoy, naar het Grebbebergfront moest. Hij was een van de 382 militairen van het Nederlandse leger die tijdens de strijd om de Grebbeberg sneuvelden volgens een telling van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie, achttien officieren, 344 manschappen van een lagere rang en twintig vermisten. Op de militaire erebegraafplaats op de Grebbeberg liggen ongeveer achthonderd in de meidagen gesneuvelde Nederlandse militairen (Bron: Wikipedia). WOII, een periode in de Balgoyse en Nederlandse geschiedenis die we niet mogen vergeten.

Militair_ereveld_Grebbeberg

Militair ereveld Grebbeberg, met de naam van Sigbert Toonen Dekkers op het monument (Bron: Wikimedia.org)

1977 – Waar wil Balgoy bij?

Photo552071331646_inner_100-70-686-86-100-937-694-937

Balgoy was landelijk nieuws in 1977 (Bron: Paul Berben).

Na een referendum sprak in 1977 een meerderheid van het dorp Balgoy zich uit voor aansluiting bij de gemeente Wijchen wat in 1980 ook gebeurde (Wikipedea). In een zin opgeschreven. Lijkt zo simpel, maar was het ook zo simpel? Het was in ieder geval landelijk nieuws!

Het referendum in 1977 was niet het eerste Nederlandse referendum. Daarvoor moeten we veel verder terug in de tijd, namelijk naar het jaar 1797. Het jaar 1797 is een bijzonder jaar in de Nederlandse geschiedenis. De Bataafse Republiek wordt uitgeroepen. De Fransen hebben de stadhouder verdreven en het bestuur wordt gebaseerd op de idealen van de Franse Revolutie. Maar politiek is Nederland zwaar verdeeld. Er moet een grondwet komen, maar door de verdeeldheid lukt het niet om tot een duidelijk ontwerp te komen. Het volk mag zich er over uitspreken in het eerste Nederlandse referendum. De nieuwe grondwet, met de bijnaam “Het Dikke Boek”, wordt door een vernietigende meerderheid afgekeurd. Een jaar later volgt een nieuw referendum en de aangepaste grondwet wordt nu onder druk van de Fransen wel aangenomen. Het vormt de basis voor de grondwet zoals wij die nu kennen.

Het eerste lokale referendum in Nederland vindt plaats in Hillegom in 1906. De bevolking mocht zelf kiezen tussen een jaarlijkse kermis of een volksfeest met subsidie van de gemeente. De meerderheid kiest voor een volksfeest. De gemeenteraad besluit daarop om zowel een volksfeest als een kermis te houden. Daarna volgen er nog veel meer. In totaal waren er tussen 1906 en 2014 bijna 200 lokale referenda.

Overzicht referenda

Overzicht aantallen lokale referenda in Nederland (1906-2014). Bron: databestand lokale referenda Van der Krieken (2014)

In 1977 mochten de inwoners van Balgoy door middel van een lokaal referendum kiezen tussen aansluiten bij een andere gemeente, namelijk Wijchen, of blijven bij de gemeente Overasselt, waar ze sinds 1923 deel van uitgemaakt hadden. De aanloop naar het referendum was een periode in de Balgoyse geschiedenis met veel onrust in het dorp. Typisch voor Balgoy was dat nagenoeg iedereen ging stemmen wat leidde tot de hoogst gemeten opkomst ooit (97,48%), waarbij 57% voor Wijchen koos.

Volkskrant 03111977

De Volkskrant van 3 november 1977

Zoals gezegd dit lokale referendum was landelijk nieuws. Ook in de grote regionale en landelijke kranten verschenen berichten hierover. Wel viel me op dat in het overzicht belangrijke gegevens uit de 20e eeuw van Wim Verhoeven het jaar 1977 niet genoemd wordt in relatie tot het referendum. Wel opent Diosa op 21 mei 1977 haar nieuwe accommodatie ”de Wissen”. Hij noemt de “volksraadpleging” wel in 1980 bij de overdracht naar Wijchen. De getallen komen ook overeen met de getallen die genoemd worden in het artikel in de Volkskrant.

(Bron: Overzicht belangrijke gegevens uit de 20e eeuw, Wim Verhoeven)

Afbeelding1Was er nog ander nieuws in 1977? Op 16 augustus 1977 is op tweeënveertigjarige leeftijd de Rock & Roll pionier Elvis Presley (1935 -1977) overleden en ze staan nog steeds bekend als de ruigste band van ons land: Normaal. In 1977 werd Oerend Hard’ een hit. Ook in 1977 vond de première van de film “Soldaat van Oranje” plaats.

De PuntVan 23 mei – 11 juni was de treinkaping bij de Punt. De kaping werd beëindigd met een beschieting waarbij 2 gijzelaars en zes kapers het niet overleefden.

Tenslotte, maar niet het minst belangrijk, was er in 1977 een kabinetscrisis en vonden er landelijke verkiezingen plaats. Op 22 maart valt het Kabinet-Den Uyl (1973-1977) naar aanleiding van een conflict over de grondpolitiek. In 1977 nemen de KVP (Katholieke Volkspartij), de ARP (Anti Revolutionaire Partij) en de CHU (Christelijk Historische Unie) voor de eerste keer met een gezamenlijke lijst CDA (Christen Democratisch Appèl) deel aan de Tweede Kamerverkiezingen. Die verkiezingen vonden plaats op 25 mei. De grote winnaar van deze verkiezingen was de PvdA, die tien zetels won, met de leuze “Kies de minister-president”. Ook de VVD (van 22 naar 28 zetels) en D’66 (van zes naar acht) deden het goed. Het CDA, dat voor het eerst deelnam, behaalde één zetel winst ten opzichte van het gezamenlijke resultaat van ARP, CHU en KVP in 1972.

Kabinet-Van_Agt_I

Kabinet van Agt I in 1977 (Wikipedea)

Na een zeer langdurige formatie, waarbij eerst werd gepoogd een tweede kabinet-Den Uyl te vormen, werd in december door CDA en VVD het kabinet-Van Agt I geformeerd.

Terug naar het lokale referendum in Balgoy. Zoals hierboven al verteld koos de meerderheid van de Balgoyse mensen voor Wijchen en niet voor Overasselt. Toch was dat geen gemakkelijke keuze voor de meesten. De Balgoyse schrijver en dichter Ries van Haren schreef er een boek over: het verhaal over het huwelijk van Marga van Ballegoij met de Heer van Wiechen. Een verhaal gebaseerd op deze historische gebeurtenis, met herkenbare en herleidbare karakters, mensen die in die tijd in Balgoy en ook in Wijchen geleefd hebben, maar ook een verhaal met een carnavaleske knipoog en dus deels fictie. Ries zei het zelf als volgt: “Het was even geen leuke tijd voor Balgoy. ‘k Heb toen besloten om op meer humoristische wijze de zaak te evalueren”.

Een nieuw boek over Balgoy: Marga’s huwelijk met de Heer van Wiechen

 

Ries boek v1Op zondag 2 september om 14.00 uur vindt de presentatie plaats van het zesde en laatste boek van auteur en dichter Ries van Haren in dorpshuis ’t Ballegoyke te Balgoy.

Photo552071331646_inner_100-70-686-86-100-937-694-937

Landelijk nieuws: Waar wil Balgoy bij?

De inwoners van Balgoy mochten iets meer dan 40 jaar geleden door middel van een referendum kiezen tussen aansluiten bij een andere gemeente, namelijk Wijchen, of blijven bij de gemeente Overasselt, waar ze sinds 1923 deel van uitgemaakt hadden. De aanloop naar het referendum was een periode in de Balgoyse geschiedenis die voor veel onrust gezorgd heeft. Het referendum van 1977, dat landelijk nieuws was, was voor Ries de aanleiding tot het schrijven van het verhaal over het huwelijk van Marga van Ballegoij met de Heer van Wiechen. Een verhaal gebaseerd op een unieke historische gebeurtenis, met herkenbare en herleidbare karakters, mensen die in die tijd in Balgoy en ook in Wijchen geleefd hebben, maar ook een verhaal met een carnavaleske knipoog en dus deels fictie.

Photo012

De Maas en Balgoy zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden

Ries van Haren schrijft, volgens zijn zeggen, zonder moeilijke woorden, hoewel dit boek deels in Balgoys dialect is geschreven. Met de gedichten en verhalen probeert hij op zijn eigen wijze zijn gevoelens en gedachten te verwoorden. Teksten met nostalgie en maatschappelijke betrokkenheid, maar bovenal met optimisme en humor. In dit boek, waarin eerder in het Wijchens weekblad Wegwijs en de carnavalsgids van de Moaslanders gepubliceerde verhalen herschreven zijn, herkennen we die elementen zeker terug, maar het is ook een unieke kijk op de hele Balgoyse gemeenschap en de relatie met de gemeente Wijchen, die formeel begonnen is na de gemeentelijke herindeling in 1980. Dit boek vertelt zoals gezegd het verhaal van de Ballegoijse Marga die trouwt met de Heer van Wiechen. Verder bevat het boek een groot aantal foto’s van Balgoyenaar Paul Berben die een beeld geven van het maaslandschap in de periode die door Ries wordt beschreven.

Photo103

De Loonse Waard

In de periode tot en op 2 september kunnen mensen het boek bestellen/kopen voor €11,00 en daarna is het te koop voor €12,50. Inschrijven/bestellen kan bij Ries van Haren. De bestelde exemplaren zijn op 2 september af te halen in het dorpshuis tegen contante betaling van €11,00. Na 2 september zijn voor die datum bestelde boeken bij bovengenoemde op te halen tegen contante betaling van €11,00. Als mensen na 2 september boeken bestellen/kopen dan kosten die €12,50.

Contact: Ries van Haren, Houtsestraat 15 6613 AC BALGOY
Tel.: 024 – 6412998 en e-mail: ger-riesvanharen@planet.nl

 

Een Brabander in Gelderland

IMG_2584

Als je over de dijk kijkt op de kop van de Hoeveweg in Balgoy zie je Brabant aan de andere kant van de Maas.

IMG_2580

Brabant achter de dijk vanuit het dakraam

Het is als rasechte Brabander niet moeilijk om je een echte Brabander te voelen. Dat gevoel blijft ook als je levenslot je in Gelderland heeft laten terechtkomen. Het zit in je. Hoewel ik vanuit het bovenraam van mijn Balgoyse woonhuis uitkijk op de dijk en het Brabantse land nog kan zien, woon ik in Gelderland. En ik ben daar heel tevreden mee, want ik voel me zeker ook Balgoyse mens. In het Wijchense kerkdorp voel ik me thuis en ben ik meer dan gelukkig.

 

veer Balgoy Keent

Veer tussen Balgoy en Keent in de periode 1945 – 1952

En ik ben niet de enige met Brabantse wortels in Balgoy. “Echte” Balgoyse mensen zoals de Hammes of mijn schoonfamilie hebben hun wortels in het Brabantse land. Is ook niet gek, want van oudsher liggen daar de contacten. Ten noorden van Balgoy lag het moeras, een oude bedding van de meanderende Maas. Wilde je toch die kant op, dan moest je nog tol betalen ook. Nee, het was de meeste tijd van het jaar veel gemakkelijker om met een bootje de Maas over te steken.

Misschien is dat ook wel de reden dat we ons meer verbonden voelen met Brabant dan met Gelderland en dat we een dialect hebben met Brabantse invloeden. “Dat kan verkeren….”, om met onze Brabantse burgemeester te spreken, die in een recente tweet tot dezelfde conclusie kwam. En hij hoorde het zelfs terug in het Wijchens, dat volgens hem ook sterke Brabantse invloeden heeft. Ik denk wel dat ik snap wat Hans bedoeld; in Balgoy hoor ik die Brabantse invloeden zeker terug in het taalgebruik.

Wellicht zijn er nog wel meer redenen waarom de mensen in het Rivierengebied zich verbonden weten en voelen; en ik bedoel met Rivierengebied ook de Brabantse maaskant. De mensen leven er met en van de rivieren Maas en Waal. Een Gelders rivierengebied is er zeker ook. Tot het einde van de achttiende eeuw bestond Gelderland uit drie deelstaten: het kwartier van Zutphen, het kwartier van Arnhem en het kwartier van Nijmegen. Deze deelstaten zijn na de Franse revolutie opgeheven, maar zijn in 2018 nog altijd duidelijk te herkennen. Het kwartier van Nijmegen noemen we tegenwoordig het Rivierengebied en onderscheid zich duidelijk van de rest van Gelderland. Het kwartier van Arnhem is gelijk aan de Veluwe en het kwartier van Zutphen bestaat uit de Achterhoek en de Liemers. Er is dus misschien wel niet één Gelderland, of één Gelders gevoel?

Gelukkig komt er een nieuw boek over de geschiedenis van Gelderland las ik in de Gelderlander en in VOX. Hoogleraar Gelderse geschiedenis Dolly Verhoeven gaat het maken. ,,Bijna alle provincies hebben hun geschiedkundige werken in de afgelopen jaren vernieuwd, Gelderland nog niet.” In dat nieuwe boek zal zeker aandacht zijn voor de Gelderse identiteit. Met vragen als: “Hoe keken Gelderlanders naar zichzelf? Hoe keken anderen naar Gelderland? Zagen ze zichzelf als Geldersen en hoe veranderde dat? Welke eigenschappen kenden ze zichzelf toe? En hoe kijken buitenstaanders ernaar?” zal er in het boek naast feitelijke informatie ook aandacht zijn voor het Gelderse gevoel. De realisatie van zo’n boek zal nog wel vier tot vijf jaar kosten, is de inschatting van Dolly Verhoeven. Ze wil ook lokale, historische verenigingen bij het maken van het boek betrekken. Om mee te denken, of te reageren op teksten. Zo wordt de inhoud van het boek breder gedragen door een veel breder deel van de historische wereld dan alleen de academische. We gaan hier zeker meer van horen.