Balgoy en de maaskanalisatie, een stukje Balgoyse geschiedenis.

2 reacties
Balgoy en Keent waren twee kleine leefgemeenschappen in een lus van de Maas in de eerste decennia van de vorige eeuw. Twee kleine kernen, die een beetje geïsoleerd lagen in een meandergebied van de rivier en samen een gemeente vormden. De loop van de Maas was in de loop van eeuwen wel een aantal keren veranderd; soms waren de kernen Gelderland, soms ook Brabant. Ten noorden liep een oude maasbedding, een moerassig gebied, wat de contacten met Wijchen niet gemakkelijk maakte. Eerder stak men met een bootje de Maas over en ging naar Grave, Neerloon of Overangel. Ook vond men de liefde aan de overkant van de Maas, in Gassel, Escharen of Overangel. Zo leefde men jaar na jaar, eeuw na eeuw. De Balgoyse mensen in evenwicht met hun omgeving.
Toch was niet iedereen tevreden. In het eerste kwart van de 20e eeuw werd de waterbeheersing op de Maas zorgwekkend gevonden. Tussen 1900 en 1927 veroorzaakte de Maas 34 overstromingen, waardoor in Den Haag werd besloten om de dijken van de Maas te verzwaren. Bij de overstromingen van februari 1926 werd geconcludeerd dat de dijkverzwaring alleen onvoldoende was. Wim Lely kreeg de opdracht om met een betere oplossing te komen. In juli kwam hij met de o.a. de aanbeveling dat tussen Grave en Blauwe Sluis 10 scherpe bochten moesten worden afgesneden waardoor de rivier met 19 km werd ingekort, hierbij ook de bocht bij Balgoy en Keent. Hierdoor zou de waterafvoer worden bevordert. De ingekorte rivier was bovendien een extra voordeel voor de intensievere vrachtscheepvaart.
Wat de Balgoyse en Keentse inwoners er van vonden werd nooit gevraagd. In een videointerview van Pagus Balgoye met Frans Berben en Harry Jans over die periode vertelt Frans dat de maaskanalisatie voor de Balgoyse en Keentse mensen “nog nie zonne ramp” was. Harry Jans wist wel te vertellen dat alle boeren in Keent werden onteigend en dat de meesten gedwongen waren te verhuizen. Sowieso, de mensen die in loop van de nieuwe Maas woonden moesten verhuizen.
Op deze plekken waar boeren eeuwenlang het land hadden bewerkt, werd tussen 1934 en 1940 gewerkt door honderden tewerkgestelden uit Nijmegen en uit het westen van Nederland. De bedding van de nieuwe Maas werd met de schop uitgestoken. Een paar mooie en illustratieve foto’s zijn te zien op de openluchtexpositie “Leven met de Maas” van stichting Het Batenburgs Erfgoed, waaronder de foto hieronder.
 

 

Familie de Valk uit Balgoy, een schippersfamilie

5 reacties

De familienaam de Valk is niet onbekend in Balgoy. Toch zijn “de Valken” pas aan het begin van de vorige eeuw in Balgoy komen wonen.

Ermert (Ernst) de Valk uit Nederasselt kocht rond 1882 een Dorstener aak waarmee naar Ruhrort werd gevaren om steenkool te halen. Het schip met de naam “de Vier Gebroeders” had een laadvermogen van zo’n 120 ton. Uit familieverhalen weet ik dat de Valken in Nederasselt een kolenhandeltje met een eigen loswal hadden. Deze is verloren gegaan bij de maaskanalisatie. De overlevering vertelt ook dat Ermert een ‘spiritus’ smokkelaar was en zijn fortuin heeft verdiend in de Frans – Duitse oorlog van 1870. Bewijs hiervoor heb ik helaas (nog) niet kunnen vinden (bron: Herman de Valk, Zoetermeer).

Zijn zonen Grad, Manus en Jan de Valk werden ook schipper. Verder was er ook nog een Janus. In 1891 verkoopt Grad de houten Dorstener aak en schaft hij zich bij de werf Kalkman in Kralingsche veer (Capelle a/d ijssel) een ijzeren stevenschip aan dat ook de Vier Gebroeders werd genoemd. Dit schip vaart tegenwoordig bij de bruine vloot als Zwarte Valk.
Zwarte Valk, ca. 1950
Rond 1908 neemt Manus het schip over. Op zich is dit vreemd, want Manus zijn eerste zoon (Herman) is in 1901 op de Vier Gebroeders geboren. Manus was getrouwd met Maria van Geffen, een schippersdochter van de overkant van de Maas (Overlangel). Het schijnt dat zij op het internaat van de zusters van JMJ in Nederasselt heeft gezeten, maar dat weet ik niet zeker.
Wat er na 1908 gebeurd is weet ik ook niet, maar omstreeks Kerstmis 1910 vestigen Manus en Maria zich definitief aan de wal. Via bemiddeling van zijn zwager Jan Wolters, kocht Manus van een zekere Van Lathum in Balgoy een woning, genummerd C38; later Veldsestraat genoemd. Het schip werd verpacht aan de toenmalige schippersknecht Gerardus van de Runstraat uit Ravenstein. Later, waarschijnlijk omstreeks 1912 werd het aan hem verkocht. Manus begon een klein boerenbedrijf. In Balgoy stond hij bekend als “rooie Manus”, een naam die hij dankte aan zijn rossige baard.
Broedertrouw
Zijn broer Jan gaat ook varen. Hij koopt in 1900 bij de werf in Deest een stalen klipper, de Broedertrouw genaamd. Ook hij gaat, als hij aan wal gaat, in Balgoy wonen, precies op de grens van Balgoy en Keent, op B136, later de overgang van Veldse- naar Hoogveldsestraat en precies waar de maaskanalisatie werd gepland. Zijn vrouw Regina Rosalia (Gieneke) Dinnissen begon er een cafeetje. Maar het huis moest wijken voor de nieuwe maas en de familie verhuisde naar de Hoeveweg, tegenover de nieuwe kerk, waar ze een café en bakkerij begonnen. Het café werd later verkocht en is tot 2012 het dorpscafé van Balgoy geweest. Nu hebben we geen café’s meer in het dorp.
Manus de Valk
Jan de Valk met echtgenote
Gieneke Dinnissen (1926)
Herman de Valk heeft recentelijk ontdekt dat het schip “Broedertrouw” nog bestaat. Het schip duikt in 1923 in Goes op als ‘Twee Gebroeders’, de naam die het tegenwoordig weer heeft. Via het rheinschiffsregister, het kadaster en meetbrieven van de belastingdienst heeft Herman de link kunnen leggen.
Op www.tweegebroeders.nl is te zien hoe het schip er tegenwoordig uitziet. Toch wel grappig dat de schepen van fam. de Valk uit Balgoy nog bestaan (de andere is te zien op www.zwartevalk.net).
Aanvullingen op dit verhaal of oude foto’s zijn natuurlijk van harte welkom.

Nieuw pad tussen kerk en dorpshuis – herinneringen aan café van Haren

1 reactie
Er is een nieuw pad aangelegd, waardoor er een rechtstreekse verbinding is gemaakt tussen kerk en dorpshuis. Hierdoor kunnen kerkgangers gemakkelijker en sneller naar het dorpshuis, bijvoorbeeld voor een koffietafel of koffie met een broodje na afloop van een uitvaart. 
Voorheen ging men hiervoor naar café van Haren tegenover de kerk, maar sinds 16 januari 2012 heeft Balgoiy geen café meer. Wat nu een gegeven is, was tot dan toe ondenkbaar; sinds veel langer dan mensenheugenis had Balgoy een of meerdere café’s.

Zondag 15 januari was het café van Teun en Jeanne van Haren voor de allerlaatste keer open. De cafetaria ging al een maand eerder dicht. Het echtpaar dat het café annex zalencomplex meer dan 30 jaar runde, ging het wat rustiger aan doen en meer tijd besteden aan de kleinkinderen. De Parel, een opvang voor kinderen en tieners met een lichte verstandelijke beperking of gedragsproblemen, nam het café over en verbouwde het tot een dependance. De Parel zit sinds 2009 ook al in de oude pastorie van Balgoy. 
Het pand van café Van Haren aan de Hoeveweg, recht tegenover de kerk, werd in de jaren dertig gebouwd door de familie De Valk. Die had tot dan een café aan de Hoogveldsestraat tussen Balgoy en Keent, maar dat moest wijken voor de rechtgetrokken Maas. Café De Valk aan de Hoeveweg kreeg zijn huidige naam toen de Van Harens er in 1981 introkken. Niet meteen. Aanvankelijk hielden Teun en Jeanne de kroegnaam De Valk in ere. Maar toen hun dochter werd aangesproken met Hanneke de Valk, besloten zij het café te herdopen tot Van Haren. Heel toevallig heet Hanneke nu alsnog De Valk, de achternaam van haar man.

Familievoetbal 2013

Een reactie plaatsen

Familie ‘de Groot I’ wint 39ste familievoetbaltoernooi DIOSA!
(Bron: Diosablad)
Op zondag 9 juni werd voor de 39e maal het Diosa familievoetbaltoernooi georganiseerd op sportpark “de Wissen” in Balgoy. Twintig seniorenelftallen en ook twintig jeugdteams streden om de eer van beste voetbalfamilie van Balgoy, Nederasselt e.o.. Winnaar van het toernooi, één van de grootste in de regio, werd uiteindelijk de familie de Groot I. In een spannende finale werd de familie van Beuningen verslagen. De meeste van de meer dan 600 toeschouwers vonden dat uiteindelijk het sterkste team winnaar was geworden. Het was een lange dag voor de teams, maar ook voor onze vele vrijwilligers, die om acht uur aanwezig moesten zijn en tot laat in de middag op de velden in de weer waren. Gelukkig werkten de weergoden prima mee, waardoor het goed toeven was op sportpark “de Wissen”.

(Bron: http://www.scdiosa.nl)
Naast een hele dag kijken naar attractief voetbal was er volop gelegenheid om zich te vermaken. De oudere jeugd kon zich uitleven op een heuse stormbaan, terwijl de jongeren zich konden laten schminken of een rondje maken in de draaimolen.
Ook voor het jeugdtoernooi was volop belangstelling. Bij de jeugd tot 10 jaar bleek familie Willems II de sterkste te zijn en bij de jeugd tot 15 jaar ging de familie Hammen met de eer strijken. Natuurlijk werd er enthousiast en fanatiek gevoetbald, waarbij ook dit jaar weer de sportiviteit voorop stond.
De Sportiviteitsprijs ging dit jaar naar de familie Klaassen, die uiteindelijk, door de betrokken scheidsrechters werd uitgeroepen tot meest ‘sportieve’ familie van het toernooi.
De prijsuitreiking werd traditioneel begeleid door de DIOSA familiemiss. Dit jaar was Maria Dinnessen “Miss DIOSA”. Door haar spontaniteit werd de prijsuitreiking een ware happening.
Nadat de champagnekurken hadden geknald en het “We are the champions” had geklonken, bleef het nog lang onrustig en bovenal oergezellig in de feesttent aan de Eindsestraat op de grens van Balgoy en Nederasselt.
Om een indruk te krijgen van deze gezellige dag zijn diverse foto’s geplaatst op de website: www.balgoy.nl en www.scdiosa.nl. maar natuurlijk volgend jaar allemaal zelf komen kijken.

Wandelen in Balgoy

Een reactie plaatsen
Voorzitter Theo Verheijen van heemkundekring
Pagus Balgoye legt uit wat er allemaal te zien is
achter de Oude Toren.

Het heeft even geduurd, maar Balgoy heeft ook zijn wandelpaden; twee “ommetjes” zoals in de Gelderlander van vandaag staat geschreven door Geert Geenen.
Nou is het natuurlijk wel zo, dat er al heel wat wordt afgewandeld in Balgoy, al jarenlang eigenlijk, ook zonder de nieuwe “ommetjes”. De generatie van Dientje Derks en Klazien Holleman heb ik zien wandelen toen ik nog maar pas in Balgoy woonde. Iedereen in Balgoy heeft ook Wim van der Heijden en Mari Kerkhof wel eens langs zien komen en ook Harrie Jans met zijn hond Flos heeft menig rondje gelopen over dijk en door de Herreweg. Of dus “ommetjes” zijn bedoeld voor de mensen uit het dorp zelf, zoals in de krant beweerd wordt durf ik te betwijfelen; de Balgoyse minse weten wel hoe ze in en rond Balgoy hun ommetje moeten maken. Het is wel aardig voor iedereen die in Balgoy in een bed & breakfast of op de camping verblijft.
Vanaf de Oude Toren net buiten het dorp zijn twee routes uitge­zet staat er in de krant. De langste (6,4 kilometer) voert onder meer door het agrari­sche gebied bij de Herreweg en de Wegelaar. In deze route is ook een kleine drie kilometer Maas­bandijk opgenomen. Route 2 (4,7 kilometer) gaat vanuit dezelfde middeleeuwse toren noordwaarts naar de randen van Wijchen-Zuid. Een deel van dit traject loopt langs de Wetering. Wande­­laars komen ook langs de plek waar ooit Kasteel Balgoy stond.
De twee ommetjes zijn een initia­tief van de leefbaarheidsgroep, de heemkundekring Pagus Balgoye en de stichting Maasheggen Bal­goy. Ook de gemeente, Staatsbos­beheer en agrariërs langs de rou­tes zijn bij de totstandkoming be­trokken. De ANWB gaf eerder al subsidie voor informatieborden onderweg. Dat de ommetjes pas nu open gaan, is omdat er eerst nog overeenstemming met een boer moest worden bereikt over het passeren van zijn land.
Bij de H. Johannes de Doperkerk, midden in het dorp, komt binnenkort een bord met de twee routes erop. Hier kunnen wandelaars van bui­tenaf ook hun auto parkeren om vervolgens naar de Oude Toren of een ander punt langs de wandel­routes te lopen. Op een achttal plekken langs de routes staan (of komen) bordjes met informatie over onder meer natuur en historie.
De feestelijke opening is vrijdag 21 juni om 19.30 uur in dorpshuis ’t Ballegoy­ke. Van daaruit wordt dan een deel van een route gewandeld.