Brand in de Houtsestraat

2 reacties

Woensdagavond 4 december 2024 was de maandelijkse werkavond van Pagus Balgoye in dorpshuis ‘t Ballegoyke. Ik was gevraagd om deze keer wat te vertellen over stamboomonderzoek en met name over bronnen die je kunt gebruiken om gegevens te verzamelen over de eerste generaties. Doordat akten van de burgerlijke stand pas ná 50 tot 100 jaar mogen worden ingezien, moet je door onderzoek in je eigen familiekring deze openbaarheidsbeperking overbruggen. Om enkele generaties in de tijd terug te gaan kunnen familiepapieren als trouwboekjes, geboortekaartjes, bidprenten, overlijdensberichten en ook krantenberichten uitkomst brengen. Om zo goed mogelijk alle vragen te kunnen beantwoorden waren twee andere leden van de stamboomwerkgroep van de historische vereniging Tweestromenland, Geert Heinen en Jo Heisen, ook aanwezig.

Als inleiding had ik gekozen voor een actueel nieuwsitem; een P2000 melding op maandag 2 december over een woningbrand in de Houtsestraat in Balgoy.  Ik werd via Whatsapp getipt uit het dorp met enkele vragen over wie en waar precies. Rudy van Haren melde dat het een “minibrand’ betrof bij de buurman van Erik Rossen en dat dakleer en isolatie van de aanbouw smeulde. Dit na werkzaamheden eerder op de dag. Rudy had al wat oude krantenberichten gevonden over een eerdere brand in de Holdsehoek van een boerderij van Verkaauwen in 1928 en hij vroeg of dat hetzelfde huis betrof.

Eerst op zoek naar de krantenberichten. Delpher (www.delpher.nl) is een mogelijkheid en levert een aantal berichten op uit o.a. De Volkskrant, Nieuwsblad van het Noorden en de Nieuwe Rotterdamsche Courant van 28 maart 1928. Alle berichten vertellen dat “maandagavond de hofstede van den landbouwer V. te Balgoy tot den grond toe afgebrand is”. Ook via het regionaal archief Nijmegen (www.regionaalarchiefnijmegen.nl) kan gezocht worden in met name regionale kranten. De Gelderlander bericht op 28 maart 1928 over de brand in twee artikelen op dezelfde pagina. Een over een brand te Balgooy en een over een brand te Wijchen. Bij lezen blijkt het over dezelfde brand te gaan. Opvallend is ook het grote aantal fouten of verschillen in de twee berichten. De naam van het dorp wordt op drie manieren geschreven: Balgoy, Balgooy en Balgoij. En de eigenaar wordt in het ene bericht Alb. v. Kaauwen genoemd en in het andere den heer Verkouwen. En tenslotte volgens het tweede bericht stond het landbouwershuis in den Hollandschen Hoek te Balgoij in plaats van Holtsehoek.

Wat interessant en nieuw was voor mijn genealogisch onderzoek naar de familie Jans, was de vermelding in het krantenbericht dat de brandmeester in die tijd P. Jans was. Dit moet wel bijna zeker Petrus Johannes (Piet) Jans zijn. Een mooi onderwerp voor een van de volgende blogs. Om meer te weten te komen over Alb. v. Kaauwen die in 1928 in Balgoy woonde toen zijn boerderij afbrandde, kunnen we zoeken in collectiedatabase van de historische vereniging Tweestromenland naar een bidprentje.

Albertus van Kaauwen overleed op 25 maart 1942 in Wijchen, maar werd in Balgoy begraven op 28 maart. Hij was weduwnaar van Regina Kanneman. In het bidprentje staat ook vermeld dat hij op 7 november 1869 geboren werd in Hernen.

Met de informatie uit de kranten en het bidprentje kunnen we verder terug in de tijd gaan zoeken met bekende bronnen als bevolkingsregister, burgerlijke stand en kadaster. In het bevolkingsregister van Balgoy 1890-1923 (www.genver.nl) is het gezin van Albertus van Kaauwen terug te vinden op blad 39 en 62 en wonend in Wijk A nummer 4 (werd later veranderd naar 5), ingeschreven vanaf 13 maart 1903. De vorige woonplaats van Albertus van Kaauwen was Leur, gemeente Bergharen. Hij trouwde op 29 januari 1903 in Balgoy met Regina Kanneman. In de trouwakte wordt arbeider als zijn beroep vermeld, later was hij landbouwer. Op blad 39 van het bevolkingsregister staat verder dat Regina Kanneman eerder in januari 1894 trouwde met Martinus Gerrits, die op 6 november 1901 overleed. Zij woonden in dezelfde boerderij Wijk A nummer 4.

Houtsestraat 16A in 2023 (linksboven). In 1910 (rechtsboven) en in 1860 (onder) bevond zich op dezelfde plek al een boerderij (kaarten opgezocht in www.topotijdreis.nl).

Zelfs op de kadastrale kaart 1811-1832: minuutplan Balgoij sectie A, blad 01 wordt de boerderij al vermeld. Volgens de oorspronkelijke aanwijzende tafel Balgoij, Gelderland, sectie A, blad 002 (OAT05015A002) was de toenmalige eigenaar Jacob de Bruin. Jacobus de Bruin (Bruijn) trouwde 10 mei 1808 in Balgoy met Geertruij Sengers en zij woonden dus op nummer 26 van het kadastrale plan (het Hold).

Jacob had een dochter Arnolda; zij werd geboren op 13 juli 1817 in Balgoy (Balgooy) en waarschijnlijk op boerderij het Hold.

Arnolda trouwde op 5 mei 1848 in Balgoy met Johannes Gerrits uit Mill (Noord Brabant). In het bevolkingsregister van Balgoy 1860-1890, blad nummer 17, kunnen we lezen dat het gezin woont in de Houtschestraat Wijk A No 4. Johannes is dus ingetrouwd in het ouderlijk huis van Arnolda, op boerderij het Hold. Van zoon Martinus, geboren 21 december 1859, wordt in het bevolkingsregister 1860-1890 “Zoon” overschreven door “Hoofd”. Dit gebeurde waarschijnlijk na 30 januari 1886 toen vader Johannes overleed. Op 19 januari 1894 trouwde hij met de 12 jaar jongere dienstbode Regina Kanneman. Het huwelijk duurde maar kort, want op 6 november 1901 overleed Martinus en niet lang daarna hertrouwde Regina met Albertus van Kaauwen, zoals hierboven al beschreven.

Nadat hun boerderij in maart 1928 tot de grond toe afgebrand was, werd die in hetzelfde jaar nog helemaal herbouwd. Dit kunnen we terugvinden in het kadaster. In leggerartikel 1165 van de kadastrale gegevens van Balgoy (BGY00) kunnen we lezen dat Albertus van Kaauwen, landbouwer te Balgoy, een huis met erf heeft met perceelnummer A577 waarbij vermeld staat: dj1929 “stichting” (de stichting, de bouw van de nieuwe boerderij werd in de kadastrale administratie verwerkt in dienstjaar 1929, maar de bouw vond al een jaar eerder, in 1928, plaats). Op een volgende regel in het leggerartikel staat: dj1930 “veiling” met een verwijzing naar leggerartikel 1244. In leggerartikel 1244 is Engelbert Buiting, landbouwer te Balgoy en afkomstig uit Oerle bij Eindhoven, de eigenaar van de boerderij. De volgende eigenaar was Johannes Jacobus Hulsman, landbouwer te Nederasselt, die volgens leggerartikel 1416 in dj 1951 eigenaar werd van huis en boomgaard in de Houtschestraat. Dit sluit mooi aan bij het verhaal dat zijn huis aan de Maasbandijk in Nederasselt was afgebrand. 

Restanten van het huis van de familie Hulsman aan de Maasbandijk. De foto met Rikie Hulsman is genomen in 1950 toen het huis op tweede paasdag afgebrand was.

Adrianus Albertus Hulsman verkocht de boerderij in Houtsestraat 16 in 1977 (Leggerartikel 1590 BGY00 dj1978). Daarna hebben Albert Peters en Erik Rossen er gewoond. Ze kochten het huis samen en maakten er een dubbele woning van. Rond 2020 verkocht Albert zijn deel aan Ralph Pieters en bouwde hij samen met zijn kinderen drie huizen in het weiland erlangs (Houtsestraat 14a-d). Met dit verhaal weten we nu wie Alb. van Kaauwen of den heer Verkouwen was en is ook een stukje van de geschiedenis van een van de oudste locaties in Balgoy beschreven. De namen in de doopakte uit 1817 van Arnolda de Bruijn zijn ook typische en belangrijke Balgoyse namen uit de directe omgeving van Holtschehoek en kasteel; Arnolda was de dochter van Jacobus de Bruijn en Geertruij Sengers, getuigen die de akte ondertekenden waren Aart Lucassen en Hendrik van Luunen, samen met burgemeester La Mercier van Rappard.

Balgoyse geschiedenis bewaren

1 reactie
Figuur 1. De drie jubilarissen die 70 jaar lid zijn, v.l.n.r. Piet Derks, Theo van Haren en Frans van van Haren (bron: http://www.scdiosa.nl).

Op zaterdag 4 januari jl. vond de traditionele nieuwjaarsreceptie van sc DIOSA plaats, een moment om terug te blikken én vooruit te kijken. Dit jaar was extra bijzonder door de huldiging van vijftien jubilarissen, waaronder Frans van Haren, Theo van Haren en Piet Derks, die al minstens 70 jaar lid zijn.

Voor Theo van Haren, geboren op 7 juli 1937 in Balgoy, is voetbal altijd een rode draad in zijn leven geweest. In 1949 kocht hij zijn eerste voetbalschoenen, en hoewel hij op jonge leeftijd het boerenbedrijf van zijn vader overnam, bleef DIOSA altijd belangrijk. Theo speelde op de linkshalfpositie en heeft jarenlang langs de lijn gestaan bij zijn kinderen en kleinkinderen. Het jaarlijkse familietoernooi was een vaste traditie, met als hoogtepunt de winst van het toernooi. Daarnaast heeft Theo veel voor de club betekend: van het schrijven van het jubileumboek Boterhammen met spek tot het introduceren van de sportiviteitsprijs, een eerbetoon dat nog altijd wordt uitgereikt. Theo’s bijdrage aan DIOSA is niet alleen een sportief verhaal, maar ook een mooi stukje Balgoyse geschiedenis dat we willen bewaren. Dat vormt de inleiding én aanleiding voor een nieuw initiatief: het vastleggen van persoonlijke verhalen van oudere inwoners van Balgoy, zodat deze herinneringen niet verloren gaan.

Mijn echtgenote Ans en ik zijn al vanaf het eerste uur lid van de Balgoyse heemkundewerkgroep Pagus Balgoye. Toen wij samen tijdens een werkavond het idee inbrachten om met oudere inwoners van Balgoy terug te blikken op hun leven in ons dorp, was iedereen direct enthousiast. We willen met die gesprekken c.q. interviews een stukje Balgoyse geschiedenis bewaren voor toekomstige generaties, want de verhalen van deze mensen zijn van onschatbare waarde. Elk gesprek starten we met een audio-opname, die we via een QR-code in de tekst verwerken, en we voegen een kwartierstaat toe om familiebanden zichtbaar te maken.

Figuur 2. Op bezoek bij Theo en Annie van Haren – van Haren in de Weertjes te Wijchen. Op tafel een door Ans gemaakte Oude Toren als herinnering aan dit gesprek.

Ons eerste gesprek hadden Ans en ik in augustus van het vorig jaar bij Theo en Annie van Haren in Wijchen. Theo werd geboren op 7 juli 1937 in Balgoy als zoon van Johannes Theodorus van Haren (Jan) en Geertruida Wilhelmina Kistemaker (Truus). Hij groeide op in de Kerkstraat C21, later de Torenstraat, vlakbij de Oude Toren. Na zijn trouwen met Annie van Haren bleef hij daar wonen en werken, tot ze naar een nieuwe boerderij in ’t Luumpt verhuisden.

Figuur 3. Inleiding met stem Theo van Haren.

Na een paar hele warme dagen in het begin van de week was de temperatuur weer wat gezakt. Misschien ook daarom wel had Theo ‘s morgens gebeld of we langs wilden komen voor een al langer gepland gesprek. De geur van verse koffie hing in de lucht toen we werden verwelkomd door Theo’s  vrouw Annie in hun woning in de Weertjes in Wijchen. Op de grote tafel midden in de kamer stonden de koffiekoppen al klaar en Annie kwam al snel aanlopen met een bord met krentenwegge van hun zoon Harrie uit Drenthe, een lekkere traktatie om de middag mee te beginnen. Het werd een middag vol verhalen over familie, het oude centrum van Balgoy, de oorlog en veranderende tijden. De tijd vloog voorbij en toen we afscheid namen, waren we heel tevreden. Theo’s levensverhaal was precies wat we gehoopt hadden: een prachtig stukje geschiedenis dat, mede dankzij mensen zoals hij, in Balgoy voortleeft.

Het complete verhaal is gepubliceerd in nummer 202 van het tijdschrift van de historische vereniging Tweestromenland. Ook de kwartierstaat van de familie Van Haren – Kistemaker is daarin opgenomen. Benieuwd naar het volledige artikel? Lees het hier: Kwartierstaat Van Haren – Kistemaker.

Is er op de kerktoren een verborgen tijdcapsule?

Een reactie plaatsen

Het is vandaag een speciale dag, dinsdag 17 september 2024. Precies tachtig jaren geleden op zondag 17 september 1944, zondag van de Wijchense kermis, werd deze regio bevrijd van de Duitse bezetting. Voor de mensen hier het einde van de Tweede Wereldoorlog. Het is belangrijk om Market Garden, zoals de operatie werd genoemd, te blijven gedenken en herinneren. De gemeente Wijchen had de herdenking van 80 jaar Market Garden georganiseerd in het dorpshuis van Balgoy met een fotopresentatie, muziek en informatie. Achter het dorpshuis stonden legervoertuigen van de Liberation Task Force en er was een toespraak van de burgemeester. Het was speciaal om te zien dat Balgoyse mensen zoals Toon Hermsen nog steeds, na tachtig jaren,  emotioneel worden wanneer ze vertellen wat ze toen hebben meegemaakt. En het was mooi om te zien hoe in Balgoy de schoolkinderen werden betrokken om het verhaal door te geven en levend te houden. Samen met oorlogsveteranen mochten zij de vlaggen hijsen van Nederland en de vlaggen van de geallieerden die bij de bevrijding betrokken waren. Voor een fotoverslag van wijchensnieuws.nl klik hier of een video op de website van RN7 klik hier.

Maar eigenlijk wil ik het over iets heel anders hebben. Bij een gelegenheid als deze herdenking praat je onder het genot van een kop koffie of thee met inwoners van Balgoy over de bevrijding van 80 jaar geleden. Maar er komen ook andere verhalen ter tafel. Paulien van Wim sprak me aan met: “ik hoorde een verhaal en misschien weet jij wel of dat kan of niet. Weet jij hoe oud die bol is die onder het kruis op de kerktoren zit?” Ik antwoordde dat ik het niet wist, maar dat daar natuurlijk wel achter te komen is. Paulien ging verder: “Nol vertelde dat daar wel eens de originele bouwtekeningen van de kerk in kunnen zitten. Dat gebeurde in die tijd.” Het klonk alsof ze het niet geloofde en Nol moest er ook om lachen. Toch is het idee van een soort “tijdcapsule” niet raar en in Balgoy kennen we nog wel een ander voorbeeld: Wim Verhoeven vertelde meer dan acht jaar na zijn overlijden nog een verhaal.

Het boek dat uitgegeven werd bij gelegenheid van het 75 jaar bestaan van de kerkgebouwen aan de Boomsestraat (zoals Wim Verhoeven het in de ten geleide van zijn boek opschrijft), 75 jaar – Kerkkroniek Balgoy, levert niet het antwoord. Hoewel het een bonte verzameling aan historische verhalen, foto’s en documenten bevat is er geen informatie van en over bouwtekeningen. Wat we wel weten is dat de kerktoren al een aantal malen verbouwd en gerestaureerd is.

ontwerptekening van de R.K. kerk te Balgoy

Zo is het kleine torentje weggehaald en is de kerktoren bijvoorbeeld nog recentelijk in 2008 compleet gerestaureerd.

Ook in 1940 toen de oorlog uitbrak en Duitse troepen Nederland binnenvielen liep de kerktoren schade op. Nederlandse militairen probeerden de toren op te blazen, omdat die mogelijk een oriëntatiepunt zou kunnen zijn voor de vijand. De toren bleef weliswaar staan, maar in de toren en in de kerk werd wel veel schade aangericht.

Het is opmerkelijk dat dezelfde kerk, die in 1940 bijna vernietigd werd, vier jaar later getuige was van de bevrijding. De alweer voor het grootste deel herstelde toren zag op 17 september 1944 de komst van de geallieerde troepen, die het dorp en de omliggende regio bevrijdden van de bezetting. Het is een krachtig symbool van hoe verwoesting en wederopbouw vaak hand in hand gaan in de geschiedenis van kleine dorpen zoals Balgoy.

En hoewel er geen bewijs is dat er in de bol op de toren een geheime tijdcapsule zit, blijft het idee van verborgen verhalen en de veerkracht van dit dorp door de eeuwen heen intrigerend. Het verhaal van de kerk, de oorlog, en de bevrijding is niet zomaar een verhaal uit het verleden, maar een herinnering aan de kracht van gemeenschap en de hoop die altijd blijft, zelfs in de donkerste tijden. Hoewel er voor zover we weten nergens beschreven is dat er in de bol van het kruis op de toren informatie verborgen is, is er ook nergens beschreven dat het niet zo is. Aangezien er wel al enkele malen verbouwingen en restauraties hebben plaatsgevonden, is de kans niet zo groot dat er documenten in verstopt zijn denk ik, maar ooit zullen we het weten. Of als iemand wel informatie heeft, dan hoor ik die graag.

In memoriam Mies van Haren (1937 – 2024), erelid van harmonie Kunst en Vriendschap

1 reactie
Mies van Haren in de zestiger jaren (Bron: gedachtenisprentje).

Mies van Haren
* Nederasselt, 25 mei 1937 en + Balgoy, 16 augustus 2024

Vorige week vrijdagavond laat, of eigenlijk zaterdagmorgen vroeg om half twee, ontving ik een bericht in de bestuur app van de harmonie: “Ik wil even laten weten dat ome Mies vanavond is overleden.”  Natuurlijk schrik je van zo’n bericht, maar toch kwam het niet als een volledige verrassing. Het ging immers al een tijdje niet zo goed met Mies.

Verenigingsfoto bij gelegenheid van het 60-jarig bestaan in 1979. Zittend v.l.n.r. Koos Wintjes, Herman van Voet, Tiny van Haren, Jan Meyvis, Jos Schreppers, Lam Langenhuizen, Harry Jans, Thé van Beuningen. Tweede rij staande v.l.n.r. drumband. Pierre Schamp, Henk Megens, Thijs Arts, Johan v.d. Oever, Hans Willems, Jan Hammen, Berno Jonker, Gradus Hoogstraten, Erik Banken, Riny Derks. Derde rij: Erik Brink, Jurien v.d. Heiden, Piet Jans, Henny Jans, Gemma de Valk, Piet v.d. Boogaard, Annemarie Wintjes, Max v.d. Heiden, Barbro Meilink, Ellen van Haren, Bernard van Haren, Gemma v.d. Boogaard, Tini Martens, Maria Jans, Maarten van Haren, Mies van Haren, Jan van Beuningen, Ans Spanjaards, Bets v.d. Boogaard, Ronca Francissen, Annette Dinnissen, Liesbeth Wintjes, Petra Derks, Beppie Stevens, Petra Moeiker, Theo van Beuningen, Ans Jans, Peter Schamp, Leo Stevens. Laatste rij: Em de Valk, Peter de Valk, Jan de Valk en Tinie van Haren.

Mies van Haren was erelid van onze vereniging harmonie Kunst en Vriendschap. Hij werd lid in 1953, het jaar waarin de harmonie tijdens een concours in Alverna een eerste prijs behaalde in de vaandelafdeling. Dit was een groot feest, niet alleen voor de harmonie, maar voor heel Balgoy en leidde ertoe dat verschillende zonen van oudere leden zich in de maanden daarna aanmeldden als nieuwe leden. Mies, zoon van Marte van Haren, was een van hen. Zijn vader, Marte, was al sinds de oprichting in 1919 lid van de harmonie, en later ook bestuurslid en voorzitter. De andere broers van Mies zijn ook jarenlang lid geweest van Kunst en Vriendschap. De familie Van Haren vormde en vormt nog steeds, samen met enkele andere families in Balgoy, de ziel van onze vereniging.

Hofkapel “De Ruisende Knotwilgen” ca. 1970. V.l.n.r.: Jan van Beuningen, Mies van Haren, Em de Valk, Thé van Beuningen, Jan de Valk, Peter Overman, Teun van Haren, Gerard van Beuningen en Jan (van Hamke) de Valk.

Mies begon zijn muzikale carrière op de kornet en stapte later over op trompet. Hij speelde met hart en ziel. Maar het ging niet alleen om muziek maken, maar ook gezelligheid en een biertje was belangrijk. En behalve de harmonie was er ook nog de Hofkapel. Ook daar speelde Mies zijn partij mee. Voor Mies en zijn hele gezin was dat allemaal harmonie; het was Kunst en het was Vriendschap. Zoon Mark is ook nog lid geweest, speelde saxofoon. Mies sloeg zelden of nooit een repetitie over en optredens, concerten waren voor hem een groot feest.

Slachtfeest met “varken op de leer”. De presentator is Mies van Haren (rechts) en de assistent is Jan de Valk.

Mies was heel betrokken bij de vereniging, maar hij koos ervoor om niet in het bestuur te gaan; dat liet hij liever over aan zijn broer Tiny. Mies was een doener en vond het prachtig om activiteiten te organiseren die geld in het laatje brachten voor de vereniging. Begin jaren zeventig werd er een actiecomité opgericht en toen dat een jaar later versterking nodig had kwam onder andere Mies er bij. De eerste activiteiten waren een fancyfair tijdens de Balgoyse kermis in een tent tegenover café “de Valk” en tijdens en na het kermisconcert in dat café de verkoop en verloting van een varken dat ter plekke werd geslacht. Dit gebeurde ook later nog tijdens een concert bij het slachtfeest in het dorpshuis. Mies was de enthousiaste presentator van dat slachtfeest. Hij enthousiasmeerde ook de andere harmonieleden om te helpen met het opbouwen en organiseren van deze activiteiten. Het actiecomité werd een zeer belangrijke factor bij de financiële huishouding van de harmonie, zoals de aanschaf van instrumenten en uniformen. Mies genoot van de harmonie activiteiten en de mensen genoten van Mies, zijn lach en zijn humor.

Mies was heel betrokken bij de vereniging. Hier tijdens een expositie over de harmonie in de Oude Toren (2002).

Het leven van Mies veranderde ingrijpend in 1989, toen zijn dochter Hilde en haar vriend Frank omkwamen bij een noodlottig ongeluk. Het was voor Mies moeilijk om de muziek en het werk voor het actiecomité te hervatten. Muziek maken ging voor hem altijd gepaard met gezelligheid, en dat stond in schril contrast met het verdriet om Hilde en Frank. Toen duidelijk werd dat Mies zijn instrument niet meer zou oppakken, besloot de vereniging unaniem om hem in 1994 tot erelid te benoemen. Hoewel hij zijn andere hobby’s zoals kaarten en biljarten weer langzaam oppakte, wilde hij geen muziek meer maken. Toch bleef hij betrokken en geïnteresseerd. Als hij op vrijdagmiddag aan het biljarten was in het dorpshuis, waar tegelijkertijd muziekles werd gegeven aan de jeugdleden van Kunst en Vriendschap, vroeg hij altijd naar de kinderen die daar bezig waren.

Felicitaties voor Tiny Martens die 40 jaar lid was van Kunst en Vriendschap (2013). Mies, zoals de leden van de harmonie zich hem zullen blijven herinneren. Bedankt Mies.

Zoals zijn zoon Mark treffend zei: de harmonie heeft altijd een heel belangrijke rol gespeeld in het leven van ons pap en dat is tot het einde toe zo gebleven. Mies, de leden van Harmonie Kunst en Vriendschap zullen je nooit vergeten. Bedankt voor alles wat je voor ons en de vereniging hebt betekend.

Achter elk huis in Balgoy schuilt een verhaal: De broers en zussen de Bruijn van Wijk A nummer 45

Een reactie plaatsen
Figuur 1. Woonhuis in Balgoy aan de Hoeveweg. Foto gemaakt in vijftiger jaren.

Achter elk huis in Balgoy schuilt een verhaal. Dat geldt ook voor het huis waar nu mijn dochter woont en waar ikzelf bijna dertig jaar gewoond heb (figuur 1). Een karakteristiek woonhuis aan de Hoeveweg in Balgoy. Natuurlijk is de globale geschiedenis van het huis en zijn bewoners wel bekend (zie bijvoorbeeld: De verbinding van Balgoy met Keent: Van Molenweg naar Hoeveweg | Piet’s Blog: Balgoyse mins (balgoyseminse.blog), maar in deze blog meer details met behulp van kadaster, bevolkingsregister en burgerlijke stand.

Figuur 2. De ingemetselde muursteen. Dank je wel Thomas (mijn kleinkind en huidige bewoner) voor het maken van de foto.

Het verhaal begint met een ingemetselde muursteen met een naam bij de voordeur van het huis (figuur 2). Behalve een naam staat er ook nog een jaartal op. Bij de naam “Jan de Bruijn” gaat meteen een belletje rinkelen; de Bruijn is een bekende familienaam in het dorp, waarover al veel is verteld en geschreven. Tegelijkertijd ook vragen, want welke Jan de Bruijn is dit en wat is de familierelatie met dit huis?

Ook moet ik meteen denken aan een eerdere muursteen die in deze blog werd beschreven (Burgemeester stond niet bekend om zijn liefdadigheid | Piet’s Blog: Balgoyse mins (balgoyseminse.blog)), die ook verwees naar de familie de Bruijn en die bij de voordeur van het voormalige postkantoor te vinden is, aan de overkant van de straat. Op de muursteen staat geschreven “J.H.M.H.d.B. 25-1-1908”. Johan Hendrik Mattheus Herman de Bruijn, was de zoon van burgemeester Wilhelmus de Bruijn. Wilhelmus de Bruijn was de oorspronkelijke eigenaar die dat huis in 1908 liet bouwen. Dit is te vinden op een kadastraal leggerartikel van de kadastrale gemeente Balgoy (BGY00), artikel 857, met als eigenaar Wilhelmus Johannes Cornelius de Bruijn. Bij volgnummer 3 staat nog bouwland, maar geeft aan dienstjaar 1909 “Stichting” (een dienstjaar (dj) in het kadaster is een administratieve afronding van wat een jaar eerder gebeurde) en verwijst naar volgnummer 38 wat een huis, schuur, etc. vermeldt.

Op dezelfde manier kunnen we ook naar de “Stichting” van het huis dat nu als adres Hoeveweg 20 heeft gaan kijken. Hoe je het best kadastraal onderzoek kunt doen vertelt mijn “neefje” Arnout, die bij het BHIC in Den Bosch werkt, in een Workshop Kadastraal Onderzoek (youtube.com) (figuur 3). Als je op die manier te werk gaat vind je redelijk snel wie de eigenaren zijn geweest van het perceel.

Figuur 4. Kadastrale kaart 1811-1832: minuutplan Balgoij, sectie A, blad 02.

Ik begon mijn zoektocht met de Kadastrale kaart 1811-1832: minuutplan Balgoij, sectie A, blad 02 van beeldbank cultureel erfgoed (figuur 4). Hierop is een verbindingsweg tussen Balgoy en Keent te vinden, de Molenweg (wat nu de Hoeveweg is), met nauwelijks bebouwing. Ook de plek waar nu het woonhuis Hoeveweg 20 staat was toen nog onbebouwd; het betreft het perceel A235 of A236. Via de Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels (OAT) die bij de minuutplannen horen kon ik al snel terugvinden dat perceel A235 in die periode eigendom was van de erven van Peter Jacob van Haren uit Balgoy en perceel A236 van Arnoldus Peters uit Keent.

Met behulp van de kadasterviewer van Mijn Kadaster kon ik door het kadastrale nummer sectie A nummer 235 in te vullen in Register 71 drie leggerartikelen vinden. Het eerste betrof Verkoop van bouwland in dj 1896, het tweede in dj 1900 en het derde in dj 1923. Dat betekent dat perceel A235 in 1922 nog steeds bouwland was en dus niet het perceel waarop in 1914 een woonhuis werd gebouwd. Met perceel A236 had ik meer geluk. Register 71 leverde twee leggerartikelen op. Het eerste beschrijft verkoop van bouwland in dj 1914 (in 1913 dus) door Johannes Wilhelmus Berben en Johanna Arts (Wed.). Het tweede leggerartikel, artikel 1078, waarnaar verwezen wordt is hieronder afgebeeld (figuur 5).

Figuur 5. Kadastraal nummer A236 in Balgoy en leggerartikel 1078.

Het bouwland is dus gekocht door mannelijke en vrouwelijke landbouwers uit Keent met de achternaam de Bruijn. Een ervan is Johannes (Jan) de Bruijn. Bij volgnummer 2 en 3 zie je Stichting van een huis in dj 1915 (in 1914 dus) en dat het in dj 1953 verkocht wordt (Veiling). Nog een klein extra detail is te vinden in dit leggerartikel. Bovenin bij woonplaats wordt C100 vermeld. Dit is het adres wat gegeven is door de gemeente. In de tijd van de gemeente Balgoy en Keent was dit Wijk A nummer 45, toen Balgoy werd samengevoegd met Overasselt in 1923 werd het C45 en kort daarna werd het C100. Het laatste bewijs dat deze gegevens horen bij het huis van Hoeveweg 20 is dat bij volgnummer 3 het perceel met huis en bouwland wordt overgebracht naar leggerartikel 1435. Dit leggerartikel geeft als eigenaar Henricus Johannes Jans, zaakvoerder, uit Balgoy, mijn schoonvader die het huis in 1952 kocht.

Figuur 6. Bevolkingsregister Balgoy 1890 – 1923.

Maar wie waren de eigenaars en wellicht bewoners die in 1914 het bouwland kochten en een huis erop bouwden? Het bevolkingsregister van Balgoy 1890 – 1923 kan daarbij helpen (zie figuur 6). In blad 21 is dit terug te vinden. In de periode 1914 (huis gereed) – 1923 hebben er vier personen gewoond, Hermanus, Odelia, Antoinetta en Johannes. Zij waren broers en zussen. Odelia overleed op 22 september 1920 staat achter haar naam geschreven. Dit wordt bevestigd door het bevolkingsregister van Overasselt 1923-1931, waarin alleen nog Hermanus, Antoinetta en Johannes worden vermeld.

Figuur 7. Overlijdensakte van Odelia de Bruijn uit de Burgerlijke Stand Balgoy 1920.

Ook is er vanzelfsprekend de overlijdensakte van de Burgerlijke Stand (figuur 7), waarin Hermanus de Bruin, broeder van de overledene, oud drie en zestig jaren, van beroep landbouwer, wonende te Balgoy en Hendrikus Stevens, oud acht en vijftig jaren, van beroep zoetwatervischer, wonende te Balgoy verklaren dat op 22 september 1920 binnen de gemeente Balgoy in het huis wijk A nummer 45 is overleden Odelia de Bruijn, oud vijf en zestig jaren, zonder beroep, geboren te Balgoy en wonende te Balgoy, ongehuwde dochter van wijlen de echtelieden Wilhelmus de Bruijn en Petronella Hendriks.

Figuur 8. Bevolkingsregister Balgoy 1860-1890.

De ouders van Odelia de Bruijn zijn dus voor 1920 overleden. In het bevolkingsregister van Balgoy 1860-1890 is de familie terug te vinden. Zij woonden toen in Wijk B nummer 1. Een gezin met zeven kinderen, die volgens het geboorteregister van de burgerlijke stand allemaal in Balgoy zijn geboren in Wijk B, nummer 1. Wilhelmus (Willem) en Petronella (Nel) zijn in 1850 getrouwd in Wijchen. In 1851 werd hun eerste zoon geboren, Jan. Hij is helaas al op 11-jarige leeftijd overleden. In 1852 werd Wilhelmus geboren, die na zijn trouwen in 1888 met Hendrika van der Aa in Balgoy bleef wonen, in Wijk B nr 13. In 1855 werd Odelia geboren en in 1857 Hermanus. In 1859 werd Petrus de Bruijn geboren, die na zijn trouwen ook in Balgoy bleef wonen, in Wijk A nummer 41. Hij trouwde in 1887 met Francisca van Haren. In 1861 werd Antoinetta geboren en tenslotte in 1866 Johannes (Jan), de naam die nog steeds op de ingemetselde muursteen prijkt.

Figuur 9. Topografische kaarten van topotijdreis.nl van ca 1900, ca 1920 en ca 2023 met daarop de locatie van het huis waar de broers en zussen de Bruijn zijn geboren (Wijk B nr 1) en hebben gewoond (Wijk A, nr 45).

Op de kaarten van topotijdreis.nl (figuur 9) is te zien dat de ongehuwde broers en zussen de Bruijn een huis gebouwd hebben waar daarvoor nog geen huis gestaan had en dat de boerderij waar ze geboren zijn als gevolg van de maaskanalisatie is verdwenen.

Figuur 10. Overlijdensakte van de burgerlijke stand Overasselt uit 1951 van Johannes (Jan) de Bruijn

Als in 1951 de laatste van de vier ongehuwde broers en zussen, Johannes (Jan) de Bruijn overlijdt (figuur 10) wordt het huis verkocht aan mijn schoonvader Henricus Johannes (Harrie) Jans, die er, na zijn huwelijk met Geertruda Josepha (Truus) van Overbeek in november 1952, gaat wonen.

Als je een verhaal maakt met feitelijke gegevens uit kadaster, bevolkingsregister en burgerlijke stand, blijven er vanzelfsprekend vragen. Hoe zagen de mensen eruit, wie waren het precies en hoe maakten ze deel uit van de Balgoyse gemeenschap? Als iemand foto’s of verhalen heeft over Wilhelmus, Odelia, Antoinetta of Johannes de Bruijn dan houd ik me aanbevolen. Wie kent nog de roepnaam van hen; Johannes was Jan, maar hoe heetten de andere drie? En wie was de “snijder” (kleermaker), die korte tijd, voordat Harrie Jans er ging wonen, een naaiatelier had in het huis?